[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blog-post-آداب-و-رسوم-شب-یلدا":3},{"post":4},{"slug":5,"title":6,"excerpt":7,"category":8,"tags":19,"author_name":20,"published_at":21,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":26,"reading_minutes_fa":27,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30,"content_html":31,"featured_image_alt":25,"updated_at":21,"seo":32,"toc":35,"related":70,"prev":94,"next":95},"آداب-و-رسوم-شب-یلدا","آداب و رسوم شب یلدا؛ هندوانه، انار، آجیل و شب‌چره","در شب یلدا چه می‌کنیم و چرا؟ هندوانه، انار و میوهٔ سرخ، آجیل و شب‌چره، قصه و شعر و فال حافظ، هدیه برای عروس و بچه‌ها؛ هر رسم با دلیلی که می‌گویند، جدا از آنچه منبع دارد.",{"slug":9,"name":10,"path":11},"شب-یلدا","شب یلدا",[12,15,18],{"slug":13,"name":14},"مناسبت-های-ایرانی","مناسبت‌های ایرانی",{"slug":16,"name":17},"جشن-های-ایرانی","جشن‌های ایرانی",{"slug":9,"name":10},[],"تحریریه یادت بمونه","2026-10-01T20:56:38+00:00","۱۴۰۵\u002F۰۷\u002F۱۰","۱۰ مهر ۱۴۰۵","2026-10-02",null,6,"۶",0,"۰",false,"\u003Cp>آداب و رسوم شب یلدا این است: خانواده، معمولاً در خانهٔ بزرگ‌ترها، دور هم جمع می‌شود، میوهٔ سرخ و آجیل و شیرینی می‌خورد، قصه و شعر می‌خواند و شب را تا دیروقت بیدار می‌ماند. امسال شب یلدا دوشنبه ۳۰ آذر ۱۴۰۵ (۲۱ دسامبر ۲۰۲۶) است. هر رسم را با دلیلی که برایش می‌گویند می‌آوریم و می‌گوییم کدام دلیل منبع دارد و کدام فقط حرف مردم است.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-1\">رسم‌های شب یلدا در چند جمله\u003C\u002Fh2>\n\u003Cul>\n\u003Cli>خانواده در خانهٔ بزرگ‌ترها جمع می‌شود.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>سفره میوه‌های سرخ (انار، هندوانه)، آجیل و خشکبار و شیرینی دارد.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>بزرگ‌ترها قصه می‌گویند، شعر می‌خوانند و فال حافظ می‌گیرند.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>شب را تا دیروقت بیدار می‌مانند.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>برای عروس و بچه‌ها هدیه می‌برند.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"heading-2\">خوراکی‌های شب یلدا؛ سفره چه دارد و هر چیز یعنی چه؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>در پروندهٔ ثبت جهانی یلدا\u002Fچله در یونسکو، سفره این‌طور وصف شده: چند چیز نمادین روی آن است، چراغ برای نور، آب برای پاکی و میوه‌های سرخ برای گرما؛ و کنارشان شوربا، شیرینی، خشکبار و آجیل [۱].\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>روی سفره\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>دلیلی که گفته می‌شود\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>از کجا\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>چراغ\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نماد نور\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>توصیف یونسکو [۱]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>انار، هندوانه، چغندر، عناب، انگور\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>سرخی‌شان نماد گرماست\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>توصیف یونسکو [۱]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>هندوانه\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ایمنی از گرمای تابستان\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>باور مردم، به نقل ایرانیکا [۲]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>آجیل و خشکبار\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>خوراک رایج شب‌نشینی («شب‌چره»؛ دهخدا آن را به یلدا نسبت نمی‌دهد)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>لغت‌نامهٔ دهخدا [۳]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Ch2 id=\"heading-3\">چرا در شب یلدا هندوانه می‌خوریم؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>هندوانه از رایج‌ترین میوه‌های یلداست، و جالب اینکه میوهٔ تابستان است. ایرانیکا می‌نویسد معمول‌ترین میوهٔ این شب هندوانه‌ای است که از تابستان برای همین شب نگه داشته‌اند. دلیلی که برایش می‌گویند این است: هر کس شب چله هندوانه بخورد، در ماه‌های تابستان از گرمای زیاد و بیماری‌های ناشی از «مزاج گرم» در امان می‌ماند [۲]. این باوری مردمی است، نه نکتهٔ علمی و نه توصیهٔ پزشکی.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-4\">انار و میوه‌های سرخ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>یونسکو سرخی انار و هندوانه و عناب را نمادِ گرما می‌داند [۱]. حرف‌های شاعرانه‌تر هم زیاد می‌شنوی، مثلاً اینکه انار رنگ سپیده است یا خون زندگی؛ منبعی برایشان پیدا نکردیم، پس آن‌ها را تعبیری زیبا بدان، نه تاریخ.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-5\">آجیل و شب‌چره\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>شب‌چره در لغت‌نامهٔ دهخدا یعنی نقل و میوهٔ خشک و آجیلی که هنگام شب‌نشینی و بعد از غذا می‌خورند [۳]. (این واژه در متن‌های قدیم معنی چرای شبانهٔ چهارپایان هم داشته.) پس شب‌چره نامِ همین نقل و میوه و آجیلِ بعد از شام در شب‌نشینی است.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ایرانیکا هم می‌نویسد در بیشتر جاها خانوادهٔ گسترده شام می‌خورد و میوه و شیرینی مخصوص آن شب را می‌آورد، و در بعضی نواحی باور دارند باید چهل جور خوراکی روی سفره باشد [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-6\">چرا شب را بیدار می‌مانیم؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>معمولاً می‌گویند بلندترین شب سال شبِ مراقبت بوده و آدم‌ها برای همین دور هم می‌ماندند. این را با منبعی که بشود بازش کرد تأیید نکردیم. حدس ما ساده‌تر است: شبِ بلند را با هم راحت‌تر می‌شود گذراند. دربارهٔ معنایی که «شب یلدا» در شعر قدیم داشت، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7\">تاریخچه شب یلدا\u003C\u002Fa> را ببین.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-7\">قصه، شعر و فال حافظ\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>یونسکو شعرخوانی، قصه‌گویی، بازی و موسیقی را از کارهای این شب می‌شمارد [۱]، و ایرانیکا هم می‌نویسد بعد از شام بزرگ‌ترها برای بقیه قصه و حکایت می‌گویند و فال حافظ از سرگرمی‌های محبوب و رایج این شب است [۲]. اینکه فال حافظ از کی رسم شده، چرا حافظ، و چطور بگیریم، سؤال‌هایی است که نوشتهٔ جدا می‌خواهد: \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF\">چرا شب یلدا فال حافظ می‌گیرند؟\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-8\">هدیه: عروس، بچه‌ها و خانوادهٔ جدید\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>یونسکو هدیه دادن به خانوادهٔ تازهٔ همسر، به عروس‌ها و به بچه‌ها را هم از کارهای این شب می‌شمارد [۱]. ایرانیکا جزئیات یکی از رسم‌ها را دارد: پسری که نامزد دارد، طبقی با هفت جور میوه و چند هدیه برای نامزدش می‌فرستد؛ در بعضی نواحی خانوادهٔ دختر هم هدیه‌ای برای او می‌فرستد [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-9\">شهر به شهر چه فرق دارد؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>رسم‌ها از جایی به جای دیگر فرق می‌کند. این جدول رسم‌هایی را دارد که برایشان منبعی دیده‌ایم (سه ردیف آخر از گزارش‌های خبری است):\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>منطقه\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>رسم یا باور\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>منبع\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>خراسان\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>باور اینکه هویج و گلابی و انار و زیتون سبز در این شب آدم را از گزش حشرات، به‌ویژه عقرب، نگه می‌دارد؛ و سیر از دردهای مفصل (باور مردم، نه توصیهٔ سلامت)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ایرانیکا [۲]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>گیلان\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>هندوانه را حتماً فراهم می‌کنند و باور دارند هر کس شب چله هندوانه بخورد، در تابستان تشنگی و در زمستان سرما را حس نمی‌کند\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>مهر [۴]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>روستاهای گیلان (آنجا که هنوز می‌گیرند)\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>فال «هندانه‌پوس»: جوانان دم‌بخت هندوانه را از طول چهار قاچ می‌کنند و پوست‌ها را پشت سر می‌اندازند؛ هرچه پوست‌ها به سمت سبز بیفتد، نیت را بهتر می‌دانند\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>مهر [۴]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>خراسان جنوبی\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>خانوادهٔ داماد برای دخترانی که تازه نامزد یا عقد کرده‌اند هدیه می‌فرستد (سینی تنقلات و میوه، پارچه یا لباس زمستانی) و دو خانواده دور هم جمع می‌شوند؛ به این شب در گویش محلی «شو چله» می‌گویند\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>میراث آریا [۵]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Ch2 id=\"heading-10\">اگر خودت میزبانی\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>شب یلدا قاعدهٔ سفت و سخت ندارد. اگر بخواهی از رسم‌ها الهام بگیری، این‌ها کافی است:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>میوه‌های سرخ و آجیل و شیرینی را روی سفره بگذار؛ هر چه و هر قدر که دستت می‌رسد.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>شمعی یا چراغی روشن کن.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>یک نفر را مسئول قصه کن (یک بزرگ‌تر، اگر هست)، و دیوان حافظ را دم دست بگذار.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>برای بچه‌ها یا عروس و دامادهای تازه هدیه‌ای کوچک کنار بگذار؛ لازم نیست گران باشد.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>\u003Cstrong>یادت بمونه:\u003C\u002Fstrong> هندوانه و انار روی سفرهٔ یلدا «نماد و باور»اند؛ دلیل‌های سلامتی‌شان نه علمی است نه توصیهٔ پزشکی. اصل شب دور هم بودن است.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>اگر می‌پرسی این رسم‌ها از کی و کجا آمده‌اند، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7\">تاریخچه شب یلدا\u003C\u002Fa> می‌گوید چه سندی داریم و چه نداریم؛ و اگر شنیده‌ای یلدا زادروز میتراست، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%85%DB%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7\">میترا و شب یلدا\u003C\u002Fa> آن ادعا را جدا بررسی کرده است. بقیهٔ نوشته‌های این بخش را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002Fcategory\u002F%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7\">صفحهٔ شب یلدا\u003C\u002Fa> پیدا کن، و تاریخ مناسبت‌های دیگر امسال را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%87%D8%A7-1405\">تقویم مناسبت‌های سال\u003C\u002Fa>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-11\">منابع\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>UNESCO, Intangible Cultural Heritage: Yaldā\u002FChella (No. 01877, inscribed 2022). \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002FRL\u002Fyalda-01877\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002FRL\u002Fyalda-01877\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Omidsalar, M. (1990). ČELLA, i. In Persian folklore. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>, vol. V, pp. 123–125. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fcella-term-referring-to-any-forty-day-period\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fcella-term-referring-to-any-forty-day-period\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه، مدخل «شب‌چره». \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fdehkhoda.ut.ac.ir\u002Ffa\u002Fdictionary\u002F%D8%B4%D8%A8\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fdehkhoda.ut.ac.ir\u002Ffa\u002Fdictionary\u002Fشب\u003C\u002Fa>‌چره\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>«آداب و رسوم شب یلدا در گیلان؛ چله‌ای که با تجمل همراه شد». خبرگزاری مهر (۱۳ آذر ۱۳۹۷). \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.mehrnews.com\u002Fnews\u002F4476069\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.mehrnews.com\u002Fnews\u002F4476069\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>«شو چله آیینی کهن در خراسان جنوبی؛ از کف‌زنی تا شُو چِله‌ای عروس». خبرگزاری میراث آریا (۱۴۰۳). \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.chtn.ir\u002Fnews\u002F1403092801538\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.chtn.ir\u002Fnews\u002F1403092801538\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n",{"title":6,"description":33,"canonical":34,"og_image":25},"آداب و رسوم شب یلدا یکی‌یکی: هندوانه، انار، آجیل، شب‌چره، شعر و قصه، هدیهٔ عروس و بچه‌ها؛ هر رسم با دلیلش و اینکه کدام دلیل مستند است و کدام باور مردم.","https:\u002F\u002Fyadetbemoone.ir\u002Fblog\u002Fآداب-و-رسوم-شب-یلدا",[36,40,43,46,49,52,55,58,61,64,67],{"level":37,"id":38,"text":39},2,"heading-1","رسم‌های شب یلدا در چند جمله",{"level":37,"id":41,"text":42},"heading-2","خوراکی‌های شب یلدا؛ سفره چه دارد و هر چیز یعنی چه؟",{"level":37,"id":44,"text":45},"heading-3","چرا در شب یلدا هندوانه می‌خوریم؟",{"level":37,"id":47,"text":48},"heading-4","انار و میوه‌های سرخ",{"level":37,"id":50,"text":51},"heading-5","آجیل و شب‌چره",{"level":37,"id":53,"text":54},"heading-6","چرا شب را بیدار می‌مانیم؟",{"level":37,"id":56,"text":57},"heading-7","قصه، شعر و فال حافظ",{"level":37,"id":59,"text":60},"heading-8","هدیه: عروس، بچه‌ها و خانوادهٔ جدید",{"level":37,"id":62,"text":63},"heading-9","شهر به شهر چه فرق دارد؟",{"level":37,"id":65,"text":66},"heading-10","اگر خودت میزبانی",{"level":37,"id":68,"text":69},"heading-11","منابع",[71,80,87],{"slug":72,"title":73,"excerpt":74,"category":75,"tags":76,"author_name":20,"published_at":77,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":78,"reading_minutes_fa":79,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"میترا-و-شب-یلدا","میترا و شب یلدا؛ افسانه یا تاریخ؟","آیا شب یلدا تولد میتراست؟ آنچه دانشنامهٔ ایرانیکا و پژوهشگران دربارهٔ میترا، میتراس رومی، ۲۵ دسامبر و نام «یلدا» می‌گویند؛ و آنچه فقط باور رایج است.",{"slug":9,"name":10},[],"2026-10-01T20:56:44+00:00",7,"۷",{"slug":81,"title":82,"excerpt":83,"category":84,"tags":85,"author_name":20,"published_at":86,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":26,"reading_minutes_fa":27,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"چرا-شب-یلدا-فال-حافظ-می-گیرند","چرا شب یلدا فال حافظ می‌گیرند؟ ریشه و روش آن","چرا شب یلدا فال حافظ می‌گیریم؟ دلیل‌هایی که منبع دارند، اینکه این رسم را دقیقاً نمی‌شود تاریخ‌گذاری کرد، روش گرفتن فال (نیت، باز کردن دیوان، خواندن) و چند بیت معروف.",{"slug":9,"name":10},[],"2026-10-01T20:56:18+00:00",{"slug":88,"title":89,"excerpt":90,"category":91,"tags":92,"author_name":20,"published_at":93,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":78,"reading_minutes_fa":79,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"تاریخچه-شب-یلدا","تاریخچه شب یلدا؛ از ایران باستان تا امروز","شب یلدا از کجا آمده؟ «یلدا» نام سریانی «میلاد» است و «چله» نام فارسی همین شب؛ جشن‌های زمستانی ایران پیش از اسلام، راه رسیدن به شب خانوادگی امروز و ادعاهایی که سند ندارند.",{"slug":9,"name":10},[],"2026-10-01T20:56:05+00:00",{"slug":81,"title":82},{"slug":72,"title":73}]