[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blog-post-آداب-و-رسوم-نوروز":3},{"post":4},{"slug":5,"title":6,"excerpt":7,"category":8,"tags":18,"author_name":19,"published_at":20,"jalali_date":21,"jalali_long":22,"gregorian_date":23,"featured_image_url":24,"reading_minutes":25,"reading_minutes_fa":26,"comments_count":27,"comments_count_fa":28,"is_featured":29,"content_html":30,"featured_image_alt":24,"updated_at":31,"seo":32,"toc":36,"related":65,"prev":93,"next":96},"آداب-و-رسوم-نوروز","آداب و رسوم نوروز؛ قدیم و امروز، از خانه‌تکانی تا سیزده‌بدر","آداب و رسوم نوروز یک فهرست نیست، یک ترتیب است: از خانه‌تکانی و سبزه و چهارشنبه‌سوری تا هفت‌سین، لحظهٔ تحویل، عیدی، دید و بازدید و سیزده‌بدر. هر رسم با دلیلی که برایش می‌گویند و اینکه آن دلیل سند دارد یا نه.",{"slug":9,"name":9,"path":10},"نوروز",[11,14,17],{"slug":12,"name":13},"مناسبت-های-ایرانی","مناسبت‌های ایرانی",{"slug":15,"name":16},"جشن-های-ایرانی","جشن‌های ایرانی",{"slug":9,"name":9},[],"تحریریه یادت بمونه","2026-11-07T23:40:27+00:00","۱۴۰۵\u002F۰۸\u002F۱۷","۱۷ آبان ۱۴۰۵","2026-11-08",null,7,"۷",0,"۰",false,"\u003Cp>آداب و رسوم نوروز را بهتر است مثل یک مسیر دید، نه فهرست: خانه‌تکانی و خرید عید، سبزه‌ای که دو هفته زودتر می‌کارند، چهارشنبه‌سوری، سفرهٔ لحظهٔ تحویل، دید و بازدید، و سیزده روز بعد سیزده‌بدر که همه‌چیز را می‌بندد. این نوشته همین مسیر را قدم‌به‌قدم می‌رود و برای هر رسم می‌گوید چه می‌کنند، چه دلیلی برایش می‌آورند، و آن دلیل جایی نوشته شده یا فقط حرف رایج است.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-1\">چند هفته مانده به عید: خانه‌تکانی و خرید\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>نوروز با تازگی شروع می‌شود، و این فقط حرف امروزی‌ها نیست. بویس در ایرانیکا عدد هفت و نو شدن را دو نشانهٔ نوروز در توصیف‌های کهن می‌داند [۱]. آماده‌شدن برای عید هم از خانه شروع می‌شود.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>خانه‌تکانی تاریخ ثابتی ندارد. معمولاً چند هفته مانده به عید شروع می‌شود و تا روزهای آخر اسفند می‌کشد؛ بعضی‌ها فقط اتاق‌ها را مرتب می‌کنند، بعضی فرش و پرده و کمد را هم زیر و رو می‌کنند. دلیل ساده‌اش این است که خانه باید برای مهمان آماده باشد؛ این را جایی ننوشته‌اند، اما منطقش روشن است. دلیل دوم از باوری می‌آید که شاهبازی در ایرانیکا ثبت کرده: بسیاری هنوز باور دارند روح بستگانِ درگذشته شب عید به خانه سر می‌زند، برای همین خانه را تمیز می‌کنند و غذا یا شیرینی می‌پزند و به یاد آن‌ها در خیابان یا گورستان پخش می‌کنند [۲]. شاهبازی این را ادامهٔ سنت فروردگان می‌داند، جشن یادبود درگذشتگان پیش از نوروز [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>اینکه خانه‌تکانی بازماندهٔ کدام آیین باستانی است جواب سرراستی ندارد. بویس فقط گزارش میدانی از یکی از روستاهای یزد را می‌آورد، حدود سال ۱۳۴۴، که پیش از نوروز خانه و وسایلش را با دقت تمیز می‌کردند [۱]؛ یک روستا و یک سال، نه گزارش همهٔ ایران. اگر می‌خواهی بدانی اسفند چه ماهی است و چه آیین‌های دیگری دارد، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF\">ماه اسفند\u003C\u002Fa> را ببین.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>خرید شب عید فقط خوراکی نیست. لباس نو هم جزو عید است: شاهبازی می‌نویسد خانه‌ها تمیز می‌شود و لباس نو تهیه می‌کنند [۲]، و در همان روستای یزد همه می‌کوشیدند دست‌کم یک قلم لباس نو بپوشند [۱]. کنارش شیرینی و آجیل و میوه می‌آید: سوهان، سمنو، شیرینی نخودچی و برنجی، پسته و بادام و گردو و نخودچی برشته، تخمه و برگه و کشمش و توت خشک [۲]. تا چندی پیش هم چند روز مانده به عید، در تقاطع‌ها و بازارها طاق‌های چوبی می‌زدند و با قالی و آینه و گل می‌آراستند [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-2\">دو هفته مانده: سبزه، سمنو و چهارشنبه‌سوری\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>سبزه را حدود دو هفته پیش از نوروز می‌کارند: گندم یا جو در بشقاب یا ظرفی تا جوانه بزند [۲]. دلیل قدیمی‌اش فقط تزیین نبود؛ از رشد جوانه‌ها دربارهٔ محصول سال حدس می‌زدند [۲]. سمنو هم از شیرینی‌های همین روزهاست و سر سفرهٔ عید جا دارد [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>بعد نوبت چهارشنبه‌سوری است، شب پیش از آخرین چهارشنبهٔ سال، یعنی شب آخرین سه‌شنبهٔ اسفند. در شهرها هفت یا نُه آتش روشن می‌کنند، از رویش می‌پرند و شعر می‌خوانند؛ در روستاها هنوز روی بام یا در کوچه آتش می‌افروزند [۲]. آتش را برای سوزاندن پلیدی روشن می‌کردند [۲]. چهارشنبه‌سوری آیین پرجزئیاتی است و اینجا فقط همین‌قدر.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-3\">حاجی‌فیروز و عمو نوروز\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>در همین روزهای مانده به عید، حاجی‌فیروز هم به خیابان می‌آید: صورتش را سیاه می‌کند، لباس رنگی می‌پوشد، معمولاً سرخ، با کلاهی که گاهی بلند و نوک‌تیز است، دایره می‌زند و همان دو سه جمله را می‌خواند: «حاجی فیروزِ \u002F سالی یه روزه» [۳]. به نوشتهٔ ایرانیکا کارش این است که برای چند سکه آواز بخواند و برقصد؛ کم پیش می‌آید در بزند و به محض اینکه در باز شود شروع می‌کند [۳].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>دربارهٔ ریشه‌اش سه نظر هست. مهرداد بهار او را بازماندهٔ آیین‌های سیاوش و تموز دانسته، که ایرانیکا آن را حدسی بی‌شاهد می‌داند. هاشم رضی او را ادامهٔ سنتی نوروزی از دوران ساسانی می‌داند که در آن بردگان سیاه‌پوست با لباس رنگی و آرایش غلیظ مردم را سرگرم می‌کردند. جعفر شهری او را چهره‌ای تازه‌تر می‌داند که به گروه‌های مطرب بردگان سیاه‌پوست برمی‌گردد [۳]. چیزی که روشن است این است که در منابع کلاسیک فارسی و عربی که از مطرب‌ها و سرگرم‌کنندگان نوروزی نام می‌برند، اسمی از حاجی‌فیروز نیست؛ شاید برای همین نظرها اینقدر از هم دورند. امروز به هر حال تقریباً جای همهٔ سرگرم‌کنندگان قدیمی نوروز را گرفته است [۳].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>عمو نوروز از جنس دیگری است و در قصه‌ها زندگی می‌کند، نه در خیابان. در قصه‌های تقویمی، پیرزنی سالی یک بار به انتظار او می‌نشیند و همان موقع خوابش می‌برد؛ عمو نوروز می‌آید و می‌رود و آن دو هیچ‌وقت همدیگر را نمی‌بینند [۴]. این قصه رنگ‌های مختلفی دارد، و در بعضی روایت‌های کودکانه ننه‌سرما هم هست؛ قصهٔ کاملش را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%DA%86%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%88-%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA\">چله بزرگ و کوچک چیست\u003C\u002Fa> می‌خوانی. در منابعی که دیدیم، عمو نوروز چهرهٔ قصه است، نه شخصیتی با آیین مشخص؛ جز یک نمونهٔ محلی که در «عیدی نوروز» آمده است.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-4\">شب عید: شام، سفره و لحظهٔ تحویل\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>شب عید، پیش از تحویل، نان مخصوص می‌پزند و معمولاً ماهی با سبزی‌پلو می‌خورند. لحظهٔ تحویل را از قبل اعلام می‌کنند و همه دور سفره جمع می‌شوند [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>سفرهٔ هفت‌سین امروز شناخته‌شده‌ترین بخش نوروز است. هفت قلم معروفش با «س» شروع می‌شود: سبزه، سمنو، سیر، سرکه، سیب، سماق و سنجد. اما فهرست همه‌جا یکی نیست؛ شاهبازی برای دورهٔ اسلامی کاسه‌های آب (یکی با ماهی قرمز) و شیر، شمع، تخم‌مرغ رنگ‌شده، آینه، سبزه، سیر، سبزی، پنیر، سکهٔ نو، قرآن و سمنو را می‌آورد [۲]. هفت‌سین به شکل امروزی‌اش سابقهٔ کهنی ندارد و ایرانیکا آن را تازه می‌داند [۱]؛ توصیف مفصلی از آن را از سفرهٔ دربار قاجار داریم که جلوی تخت طاووس چیده می‌شد [۲]. معنی هر قلم را در نوشتهٔ \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA\">هفت‌سین نماد چیست\u003C\u002Fa> جدا گفته‌ایم.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>با تحویل سال، کوچک‌ترها دست بزرگ‌ترها را می‌بوسند و هدیه می‌گیرند، و بعد نوبت خواهر و برادر و داماد و عروس است [۲]. عیدی معمولاً اسکناس نو است و گاهی سکهٔ طلا یا نقره؛ جزئیاتش در نوشتهٔ \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%B9%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2\">عیدی نوروز\u003C\u002Fa> آمده [۲]. شیرینی و آجیل و تخم‌مرغ رنگ‌شده دست‌به‌دست می‌شود، آب می‌نوشند و شمع‌ها را فوت نمی‌کنند تا خودشان تمام شوند [۲]. بعضی هم دعا می‌خوانند [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>مراسم همیشه این‌قدر خانگی نبود. در دربار صفوی لحظهٔ تحویل را با شلیک تفنگ و توپ اعلام می‌کردند و بعد خبرش با طبل و سرنا به شهر می‌رسید [۲]. امروز پخش مراسم از دههٔ ۱۳۲۰ با رادیو شروع شد و از دههٔ ۱۳۴۰ با تلویزیون [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-5\">بعد از تحویل: دید و بازدید\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>دید و بازدید بلافاصله بعد از تحویل شروع می‌شود: خویشان و دوستان به هم سر می‌زنند و با گلاب و شیرینی پذیرایی می‌شوند [۲]. خانواده‌ای که عزیزی را از دست داده عید نمی‌گیرد؛ دیگران بی‌تشریفات عید و فقط با آرزوی سلامتی و عمر دراز به دیدنشان می‌روند [۲]. ترتیب دیدارها و آدابشان را در نوشتهٔ \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C\">آداب دید و بازدید نوروزی\u003C\u002Fa> گفته‌ایم.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-6\">سیزده‌بدر: پایان راه\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>سیزده‌بدر آخرین ایستگاه است. خانواده‌ها از خانه بیرون می‌زنند و روز را بیرون می‌گذرانند، بازی و موسیقی هم هست، و سبزه را با آرزوی دورشدن بدی‌ها دور می‌اندازند [۲]. با این روز نوروز تمام می‌شود.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-7\">کدام رسم سند دارد، کدام نه؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>اگر برای درس یا کنجکاوی می‌خواهی بدانی کجای این مسیر محکم‌تر است: خانه‌تکانی و لباس نو، کاشتن سبزه، دید و بازدید و سیزده‌بدر را منابع ثبت کرده‌اند [۲]. عدد هفت در نوروز سابقهٔ کهن دارد [۱]، اما هفت‌سین به شکل امروزی تازه است. حاجی‌فیروز ریشه‌ای مورد اختلاف دارد [۳] و عمو نوروز، جز یک نمونهٔ محلی، چهرهٔ قصه است [۴]. دربارهٔ ریشهٔ باستانی خود نوروز هم روایت‌ها فراوان است و جای بحث دارد؛ آن را در نوشتهٔ «نوروز در ایران باستان» جدا آورده‌ایم.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-8\">در شهرها و روستاهای دیگر\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>رسم‌های نوروز در ایران یکدست نیست و بعضی شهرها و روستاها رسم‌هایی دارند که جای دیگر کمتر دیده می‌شود. این تفاوت‌ها را نوشتهٔ \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86\">نوروز در استان‌های ایران\u003C\u002Fa> جدا آورده؛ پس آنچه اینجا خواندی تصویر رایج است، نه قانون همهٔ ایران. اگر می‌خواهی بدانی ساعت تحویل ۱۴۰۶ چه وقتی است، تعطیلات چطور می‌افتد و سال تازه چه حیوانی دارد، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002Fcategory\u002F%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2\">صفحهٔ نوروز\u003C\u002Fa> راهنمایت است.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-9\">منابع\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Boyce, M. (2000). NOWRUZ i. In the Pre-Islamic Period. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-i\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-i\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Shahbazi, A. Sh. (2000). NOWRUZ ii. In the Islamic Period. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-ii\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-ii\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Omidsalar, M. (2002). ḤĀJI FIRUZ. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fhaji-firuz\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fhaji-firuz\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Krasnowolska, A. (2010). PIR-E ZAN. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fpir-e-zan\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fpir-e-zan\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n","2026-11-07T23:45:46+00:00",{"title":33,"description":34,"canonical":35,"og_image":24},"آداب و رسوم نوروز از خانه‌تکانی تا سیزده‌بدر؛ قدیم و امروز","آداب و رسوم نوروز به ترتیب روزها: خانه‌تکانی، خرید عید، سبزه، چهارشنبه‌سوری، هفت‌سین، لحظهٔ تحویل، عیدی و سیزده‌بدر، با دلیل هر رسم و اینکه سند دارد یا نه.","https:\u002F\u002Fyadetbemoone.ir\u002Fblog\u002Fآداب-و-رسوم-نوروز",[37,41,44,47,50,53,56,59,62],{"level":38,"id":39,"text":40},2,"heading-1","چند هفته مانده به عید: خانه‌تکانی و خرید",{"level":38,"id":42,"text":43},"heading-2","دو هفته مانده: سبزه، سمنو و چهارشنبه‌سوری",{"level":38,"id":45,"text":46},"heading-3","حاجی‌فیروز و عمو نوروز",{"level":38,"id":48,"text":49},"heading-4","شب عید: شام، سفره و لحظهٔ تحویل",{"level":38,"id":51,"text":52},"heading-5","بعد از تحویل: دید و بازدید",{"level":38,"id":54,"text":55},"heading-6","سیزده‌بدر: پایان راه",{"level":38,"id":57,"text":58},"heading-7","کدام رسم سند دارد، کدام نه؟",{"level":38,"id":60,"text":61},"heading-8","در شهرها و روستاهای دیگر",{"level":38,"id":63,"text":64},"heading-9","منابع",[66,78,84],{"slug":67,"title":68,"excerpt":69,"category":70,"tags":71,"author_name":19,"published_at":75,"jalali_date":21,"jalali_long":22,"gregorian_date":23,"featured_image_url":24,"reading_minutes":76,"reading_minutes_fa":77,"comments_count":27,"comments_count_fa":28,"is_featured":29},"عیدی-نوروز","عیدی نوروز چیست؟ به چه کسی می‌دهند و برای عروس چه ببریم","عیدی نوروز پول یا هدیه‌ای است که در عید داده می‌شود، معمولاً از بزرگ‌تر به کوچک‌تر، اما همیشه یک‌طرفه نبوده. اینجا می‌خوانی عیدی از کجا آمده، چه کسی به چه کسی می‌دهد و در شهرهای مختلف برای عروس در نوروز چه می‌برند.",{"slug":9,"name":9},[72],{"slug":73,"name":74},"ایده-هدیه","ایده هدیه","2026-11-07T23:40:30+00:00",8,"۸",{"slug":79,"title":80,"excerpt":81,"category":82,"tags":83,"author_name":19,"published_at":75,"jalali_date":21,"jalali_long":22,"gregorian_date":23,"featured_image_url":24,"reading_minutes":25,"reading_minutes_fa":26,"comments_count":27,"comments_count_fa":28,"is_featured":29},"آداب-دید-و-بازدید-نوروزی","آداب دید و بازدید نوروزی؛ اول به دیدن چه کسی برویم؟","در دید و بازدید نوروزی معمولاً اول به دیدن بزرگان فامیل می‌روند. این راهنما ترتیب بقیه، مدت دیدار، چیزی که می‌بری، خانهٔ داغدار، سال اولِ زوج و نسخهٔ امروزی را می‌گوید و جدا می‌کند کدام نکته منبع دارد و کدام عرف خانواده است.",{"slug":9,"name":9},[],{"slug":85,"title":86,"excerpt":87,"category":88,"tags":89,"author_name":19,"published_at":90,"jalali_date":21,"jalali_long":22,"gregorian_date":23,"featured_image_url":24,"reading_minutes":91,"reading_minutes_fa":92,"comments_count":27,"comments_count_fa":28,"is_featured":29},"نوروز-در-کشورهای-دیگر","نوروز در کشورهای دیگر؛ این جشن تا کجا گسترده است؟","نوروز در ۱۳ کشور ثبت یونسکو جشن گرفته می‌شود، اما تعطیل رسمی‌اش فرق دارد. جدول کشورها با منبع، و تفاوت سه چیزی که معمولاً قاطی می‌شوند: ثبت یونسکو، روز جهانی ۲۱ مارس و معنای ثبت میراث.",{"slug":9,"name":9},[],"2026-11-07T23:40:29+00:00",11,"۱۱",{"slug":94,"title":95},"حیوان-سال-تولد","سال ۱۴۰۶ چه حیوانی است؟ جدول حیوان سال تولد شمسی",{"slug":97,"title":98},"هفت-سین-نماد-چیست","هفت سین نماد چیست؟ هر سین چه معنایی دارد؟"]