سن کرهای چیست؟ چرا کرهایها یک یا دو سال بزرگ‌ترند
سن کرهای روش سنتی شمارش سن در کرهٔ جنوبی بود: نوزاد یکساله به دنیا می‌آمد و هر اول ژانویه یک سال بزرگتر می‌شد. سه روش، یک فرمول ساده و داستان قانونی که در ۲۰۲۳ همه را یک تا دو سال جوان‌تر کرد.
اگر سریال کرهای دیده باشی، حتماً به این لحظه برخورده‌ای: کسی می‌گوید «من بیست‌وهشت سالمه» ولی حسابت بیست‌وشش درمی‌آید. اشتباه نکرده؛ او با «سن کرهای» حرف می‌زند: روش سنتی کرهٔ جنوبی که نوزاد را از روز تولد یکساله می‌دانست و هر اول ژانویه یک سال اضافه می‌کرد؛ برای همین همیشه یک یا دو سال از سن واقعی بیشتر بود [۱][۲].
این رسم قرنها در تولد در فرهنگ‌های جهان ادامه داشت، تا اینکه از تیر ۱۴۰۲ قانون عوض شد و سن رسمی همه یک تا دو سال کم شد [۱].
سه روش شمارش سن در کره چه بود؟
تا پیش از تغییر قانون، کرهایها عملاً با سه عدد مختلف برای «سن» زندگی میکردند [۱][۲]:
| روش | نوزاد در بدو تولد | یک سال چه زمانی اضافه میشود؟ | مثال: متولد اوت ۲۰۰۳ (مرداد ۱۳۸۲) در تابستان ۱۴۰۲ |
|---|---|---|---|
| سن کرهای | یکساله | هر اول ژانویه | ۲۱ ساله |
| سن تقویمی (سالی) | صفر | هر اول ژانویه | ۲۰ ساله |
| سن بینالمللی | صفر | هر سال در روز تولد | ۱۹ ساله |
سن بینالمللی همان چیزی است که ما در ایران میشناسیم: از صفر شروع میکنی و هر سال در روز تولدت یک سال بزرگتر میشوی. به زبان کرهای به آن «ماننای» می‌گویند؛ یعنی «سن پرشده و واقعی». سن تقویمی هم ترکیبی از آن دو است: از صفر شروع میشود ولی مثل سن کرهای، سر سال نوی میلادی یک سال اضافه میشود [۲].
عجیب‌ترین حالتِ سن کرهای برای نوزادهای آخر سال پیش می‌آمد: بچه‌ای که شب سال نو به دنیا می‌آمد، فردا صبحش دو ساله حساب می‌شد، در حالی که فقط چند ساعت از تولدش گذشته بود [۱][۲].
سن شما در کره چند است؟
خبر خوب اینکه حسابش از جمعوتفریق ساده هم سادهتر است. چون همهٔ متولدهای یک سال در سن کرهای همسناند، فقط سال تولدت مهم است، نه ماه و روزش:
فرمول سن کرهای: سال میلادی جاری − سال تولدت + ۱
مثلاً اگر متولد ۱۳۷۵ (۱۹۹۶) باشی و امسال ۲۰۲۶ باشد: ۲۰۲۶ − ۱۹۹۶ + ۱ = ۳۱؛ یعنی به حساب کرهایِ قدیم ۳۱ سالهای، در حالی که به حساب ما ۲۹ یا ۳۰ سالهای (بسته به اینکه تولدت گذشته باشد یا نه). اختلاف همیشه یک یا دو سال است: یک سالِ «بدو تولد» بهعلاوهٔ یک سالِ اضافه اگر هنوز تولد امسالت نرسیده باشد.
چرا اصلاً اینطور حساب میکردند؟
توضیح عامیانهاش این است که نه ماه بارداری را هم جزو عمر حساب میکردند؛ پس نوزاد از روز اول «یکساله» بود [۱]. اما دلیل اینکه این رسم قرنها ماند، عمیقتر از یک فرمول است: در کره سن فقط یک عدد نیست، جایگاه اجتماعی آدم را تعیین میکند. کوچکتر باید بزرگتر را با خطاب محترمانه صدا بزند و رفتارش را با سن طرف تنظیم کند؛ برای همین سال تولد یکی از اولین سؤالهایی است که دو کرهایِ تازهآشنا از هم میپرسند. وقتی سن همه با یک قاعدهٔ ساده و مشترک (سال تولد) معلوم باشد، این نظم اجتماعی راحت‌تر کار میکند [۲].
کره و چین همسایه‌های فرهنگی قدیمی‌اند؛ اگر دنیای سال‌شماری شرق آسیا برایت جالب است، تقویم چینی چیست را هم ببین: سال نوی شناور و چرخهٔ دوازده حیوانش.
تولد و سال نو در این حساب چه نقشی داشتند؟
نکتهٔ جالب اینجاست که کرهایها تولدشان را جشن می‌گرفتند، حتی با اینکه تولد به سنشان اضافه نمی‌کرد. معروف‌ترین جشنشان تولد یک‌سالگی است که «دول» نام دارد و جشنی خانوادگی و مفصل است. هر سال هم شب سال نوی میلادی، همه با هم یک سال بزرگتر می‌شدند؛ انگار کل کشور یک تولد دسته‌جمعی داشت. برای همین بعضی‌ها هنوز هم نمی‌دانند سنشان را باید با تولد حساب کنند یا با عید سال نو — سردرگمی‌ای که یکی از دلیل‌های تغییر قانون شد [۲].
در ۲۰۲۳ چه چیزی عوض شد؟
ماجرا از یک وعدهٔ انتخاباتی شروع شد. یون سوک یول، رئیس‌جمهور کرهٔ جنوبی، در کارزار انتخاباتی‌اش قول داد این سردرگمی قدیمی را تمام کند؛ مجلسی‌ها هم آذر ۱۴۰۱ قانونی تصویب کردند که سن بینالمللی را مبنای همهٔ کارهای حقوقی و اداری میکند. این قانون از چهارشنبه ۷ تیر ۱۴۰۲ (۲۸ ژوئن ۲۰۲۳) اجرا شد و مردم کرهٔ جنوبی عملاً یک‌شبه یک تا دو سال جوان‌تر شدند [۱][۲].
چند نکتهٔ مهم دربارهٔ این تغییر:
- سنِ شناسنامه، پاسپورت، بازنشستگی و رأی‌دادن از قبل هم بینالمللی بود؛ تغییر اصلی در زندگی روزمره و عرف اجتماعی است [۲].
- سن تقویمی (سالی) فعلاً سر جایش مانده و مبنای ورود به مدرسه، سربازی اجباری و سن قانونی خرید الکل و دخانیات است [۱][۲].
- در نظرسنجی دولتیِ شهریور ۱۴۰۱، حدود ۸۶ درصد مردم گفته بودند با قانون جدید همراه می‌شوند و عرف بینالمللی را می‌پذیرند [۱].
- کسی لازم نشد مدرکش را عوض کند، چون فرم‌های دولتی از قبل با سن بینالمللی پر می‌شدند [۱].
امید دولت فقط کم‌شدنِ اختلاف‌های حقوقی نبود؛ می‌خواست نظم سنیِ جامعه هم نفس بکشد. وقتی هم‌کلاسی‌ها دقیقاً هم‌سن حساب شوند، دیگر لازم نیست کوچک‌ترِ کلاس با لقب احترامی با بزرگ‌ترِ کلاس حرف بزند — تغییری کوچک در عدد، تغییری بزرگ در ادب روزمره [۲].
یادت بمونه: سن کرهای یعنی سال جاری − سال تولد + ۱؛ و از تیر ۱۴۰۲ دیگر سن رسمی کره همین سن بین‌المللیِ آشنای خودمان است.
حالا که فرمول را بلدی، سن کرهای خودت را حساب کن و برای آن دوستت که سریال کرهای می‌بیند بفرست؛ حتماً غافلگیر میشود.
منابع
- عصرایران به نقل از رویترز (۷ تیر ۱۴۰۲). مردم کره جنوبی یک شبه یک تا 2 سال جوان تر شدند. https://www.asriran.com/fa/news/895671/مردم-کره-جنوبی-یک-شبه-یک-تا-2-سال-جوان-تر-شدند
- Al Jazeera (28 Jun 2023). Why are South Koreans suddenly younger? New age system explained. https://www.aljazeera.com/news/2023/6/28/why-are-south-koreans-one-year-younger-today
دیدگاه‌ها