[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blog-post-ماه-بهمن":3},{"post":4},{"slug":5,"title":6,"excerpt":7,"category":8,"tags":16,"author_name":20,"published_at":21,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":26,"reading_minutes_fa":27,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30,"content_html":31,"featured_image_alt":25,"updated_at":32,"seo":33,"toc":37,"related":54,"prev":81,"next":84},"ماه-بهمن","ماه بهمن؛ اندیشهٔ نیک، جشن سده و بهمنگان","ماه بهمن یازدهمین ماه سال است؛ نامش یعنی اندیشهٔ نیک، میزبان جشن آتش سده در ۱۰ بهمن و بهمنگان در ۲ بهمن است. معنی نام، جای بهمن در زمستان و آیین‌هایش، کوتاه و با منبع.",{"slug":9,"name":10,"path":11},"ماه-ها-و-مفاهیم-تقویمی","ماه‌ها و مفاهیم تقویمی",[12,15],{"slug":13,"name":14},"دانستنی-های-تقویم","دانستنی‌های تقویم",{"slug":9,"name":10},[17],{"slug":18,"name":19},"تقویم-شمسی","تقویم شمسی","تحریریه یادت بمونه","2026-10-04T16:29:54+00:00","۱۴۰۵\u002F۰۷\u002F۱۲","۱۲ مهر ۱۴۰۵","2026-10-04",null,4,"۴",0,"۰",false,"\u003Cp>ماه بهمن یازدهمین ماه سال و دومین ماه زمستان است؛ سی‌روزه است و امسال ۱ بهمن پنجشنبه است (۲۱ ژانویه ۲۰۲۷). همین ماه میزبان مهم‌ترین جشن آتش زمستان، یعنی جشن سده در ۱۰ بهمن، است.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>اگر می‌خواهی بدانی «بهمن» یعنی چه، سده چرا در بهمن است و این ماه چه مناسبت‌هایی دارد، این شناسنامهٔ کوتاه برای توست.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-1\">«بهمن» یعنی چه؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>«بهمن» شکل امروزِ نام اوستایی Vohu Manah (وُهُومَنَه) به معنی «اندیشهٔ نیک» است؛ در فارسی میانه Wahman (وَهمن) می‌شد و به فارسی امروز «بهمن» رسید [۱]. پس نام این ماه یعنی «ماه اندیشهٔ نیک».\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>بهمن در سنت زرتشتی نگهبان چارپایان دانسته می‌شود؛ یعنی همان‌طور که نامش از فکر نیک می‌آید، کارش هم پاسداری از گله و رمه است [۲]. پیشینهٔ نام ماه‌ها و روزها را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86\">تقویم ایران باستان\u003C\u002Fa> ببین و ساختار ماه‌های خورشیدی را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA\">تقویم شمسی چیست\u003C\u002Fa> بخوان.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-2\">بهمن در سال کجاست؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>بهمن ماه یازدهم است: ده ماه رفته و فقط اسفند مانده. همیشه سی روز دارد. در تقویم میلادی تقریباً از ۲۱ ژانویه تا ۱۹ فوریه (۲۰۲۷) می‌افتد؛ یعنی قلب زمستان.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>در تقویم سنتی، ۱۰ بهمن پایان «چلهٔ بزرگ» است: چهل روزی که از ۱ دی شروع شده بود، در ۱۰ بهمن تمام می‌شود و از ۱۱ بهمن چلهٔ کوچک می‌آید [۲]. برای همین ۱۰ بهمن در فرهنگ قدیم نقطهٔ عطف زمستان بود؛ پایان چلهٔ بزرگ و آغاز چلهٔ کوچک.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-3\">جشن سده؛ آتشِ ۱۰ بهمن\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>مهم‌ترین چیزی که بهمن دارد، جشن سده است: جشنی زمستانی با آتش‌افروزی در روز دهم بهمن، یعنی پنجاه روز مانده به نوروز [۲]. امسال سده شنبه ۱۰ بهمن است (۳۰ ژانویه ۲۰۲۷) و در تقویم رسمی با نام «جشن سده، گرامیداشت کشف آتش به دست هوشنگ شاه» ثبت شده است [۳].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>«سده» یعنی چه؟ رایج‌ترین توضیحی که نویسندگان قدیم داده‌اند این است که سده، صدمین روز «زمستان بزرگ» است؛ زمستانی پنج‌ماهه که از اول آبان حساب می‌شد و دهم بهمن روز صدمش می‌افتاد (به گزارش ابوریحان بیرونی) [۲]. توضیح دیگری هم هست: پنجاه روز و پنجاه شب مانده به نوروز، روی هم صد می‌شود [۲]. کدام درست است؟ ریشه‌شناسی سده قطعی نیست و ایرانیکا هر دو را نقل می‌کند [۲]؛ پس «صد» را معنای محتمل بدان، نه حکم قطعی.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>افسانه‌اش را هم باید مثل افسانه شنید: روایت است که هوشنگ‌شاه، از شاهان پیشدادی، وقتی می‌خواست با سنگ ماری را بزند، جرقه پرید و آتش کشف شد و به شکرانه‌اش جشن گرفتند؛ این داستان در شاهنامه و در نوشته‌های بیرونی آمده است [۲]. در متن‌های زرتشتی کهن ردی از سده نیست، اما از شاهنامه و دربارهای سامانی و غزنوی و سلجوقی گزارش‌های جشن سده داریم [۲]. سده امروز هم در کرمان و یزد با آتش زنده است [۲].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-4\">بهمنگان و مناسبت‌های بهمن\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>روز دوم بهمن هم‌نام خود ماه است و جشن به شمار می‌رفت. دوم بهمن «بهمنگان» است: جشنی به نام بهمن، نگهبان چارپایان، به گزارش بیرونی [۲]. در قدیم این روز را گرامی می‌داشتند؛ امروز بیشتر نامی است که در تقویم می‌بینی.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>مناسبت‌های دیگر بهمن را فقط نشانی می‌دهم، چون هر کدام صفحهٔ خودشان را دارند: سپندارمذگان، جشن زمین و زنان، ۲۹ بهمن است (امسال پنجشنبه) و ماجرای «۲۹ بهمن یا ۵ اسفند» را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D8%B4%D9%82\">سپندارمذگان روز عشق\u003C\u002Fa> بخوان. ولنتاین هم ۲۵ بهمن است (امسال یکشنبه) و داستانش در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%88%D9%84%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%86\">تاریخچهٔ ولنتاین\u003C\u002Fa> آمده. بقیهٔ ماه‌ها را هم در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002Ftag\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C\">تقویم شمسی\u003C\u002Fa> پیدا می‌کنی.\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>\u003Cstrong>یادت بمونه:\u003C\u002Fstrong> بهمن ماهِ اندیشهٔ نیک و ماهِ آتش است؛ اگر تا ۱۰ بهمن سرما اذیتت کرد، یادت باشد قدیمی‌ها همین روز را جشن می‌گرفتند چون پایان چلهٔ بزرگ بود.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Ch2 id=\"heading-5\">منابع\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Encyclopaedia Iranica (1988). BAHMAN. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica, III\u003C\u002Fem>(4), 487–488. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fbahman-vohu-manah\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fbahman-vohu-manah\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Krasnowolska, A. (2009). SADA FESTIVAL. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fsada-festival\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fsada-festival\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>time.ir. جشن سده، گرامیداشت کشف آتش به دست هوشنگ شاه (۱۰ بهمن ۱۴۰۵). \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.time.ir\u002Ffa\u002Fevent\u002Flist\u002F0\u002F1405\u002F11\u002F10\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.time.ir\u002Ffa\u002Fevent\u002Flist\u002F0\u002F1405\u002F11\u002F10\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n","2026-10-04T17:20:59+00:00",{"title":34,"description":35,"canonical":36,"og_image":25},"ماه بهمن؛ معنی نام، جشن سده و جای آن در سال","ماه بهمن چرا بهمن نام گرفت؟ از اندیشهٔ نیک و نگهبان چارپایان تا جشن سده در ۱۰ بهمن و بهمنگان؛ شناسنامهٔ کامل یازدهمین ماه سال.","https:\u002F\u002Fyadetbemoone.ir\u002Fblog\u002Fماه-بهمن",[38,42,45,48,51],{"level":39,"id":40,"text":41},2,"heading-1","«بهمن» یعنی چه؟",{"level":39,"id":43,"text":44},"heading-2","بهمن در سال کجاست؟",{"level":39,"id":46,"text":47},"heading-3","جشن سده؛ آتشِ ۱۰ بهمن",{"level":39,"id":49,"text":50},"heading-4","بهمنگان و مناسبت‌های بهمن",{"level":39,"id":52,"text":53},"heading-5","منابع",[55,65,73],{"slug":56,"title":57,"excerpt":58,"category":59,"tags":60,"author_name":20,"published_at":62,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":63,"reading_minutes_fa":64,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"ماه-آذر","ماه آذر؛ ماه آتش و شب یلدا","آذر نهمین ماه سال و واپسین ماه پاییز است و نامش یعنی «آتش»؛ نامی که از اوستا تا امروز رسیده است. این‌جا می‌خوانی آذر یعنی چه، در سال کجا می‌ایستد و با آذر جشن و شب یلدا چه نسبتی دارد.",{"slug":9,"name":10},[61],{"slug":18,"name":19},"2026-10-04T16:35:23+00:00",5,"۵",{"slug":66,"title":67,"excerpt":68,"category":69,"tags":70,"author_name":20,"published_at":72,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":63,"reading_minutes_fa":64,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"ماه-آبان","ماه آبان؛ ماه آب‌ها و جشن آبانگان","آبان هشتمین ماه سال و دومین ماه پاییز است و نامش یعنی «آب‌ها»؛ نامی که با آناهیتا، ایزدبانوی آب‌ها، گره خورده است. این‌جا می‌خوانی آبان یعنی چه، در سال کجا می‌ایستد و جشن آبانگان چه آیینی دارد.",{"slug":9,"name":10},[71],{"slug":18,"name":19},"2026-10-04T16:35:12+00:00",{"slug":74,"title":75,"excerpt":76,"category":77,"tags":78,"author_name":20,"published_at":80,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":63,"reading_minutes_fa":64,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"ماه-مهر","ماه مهر؛ از ایزد پیمان تا جشن مهرگان","مهر هفتمین ماه سال و نخستین ماه پاییز است و نامش از ایزد پیمان و روشنایی در باورهای کهن ایرانی می‌آید. این‌جا می‌خوانی مهر یعنی چه، این ماه در سال کجا می‌ایستد و جشن مهرگان چه داستانی دارد.",{"slug":9,"name":10},[79],{"slug":18,"name":19},"2026-10-04T16:34:53+00:00",{"slug":82,"title":83},"ماه-دی","ماه دی؛ از ایزد آفریننده تا چلهٔ بزرگ زمستان",{"slug":85,"title":86},"ماه-اسفند","ماه اسفند؛ نگهبان زمین، سپندارمذگان و پایان زمستان"]