[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blog-post-ماه-تیر":3},{"post":4},{"slug":5,"title":6,"excerpt":7,"category":8,"tags":16,"author_name":20,"published_at":21,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":26,"reading_minutes_fa":27,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30,"content_html":31,"featured_image_alt":25,"updated_at":32,"seo":33,"toc":37,"related":57,"prev":84,"next":87},"ماه-تیر","ماه تیر؛ از تیشتر ایزد باران تا تیرگان","تیر چهارمین ماه سال و نخستین ماه تابستان است و نامش از تیشتر، ایزد باران در باورهای کهن ایرانی، می‌آید. این‌جا می‌خوانی تیشتر که بود، تیرگان چه جشنی است و تیر در تقویم کجا می‌ایستد.",{"slug":9,"name":10,"path":11},"ماه-ها-و-مفاهیم-تقویمی","ماه‌ها و مفاهیم تقویمی",[12,15],{"slug":13,"name":14},"دانستنی-های-تقویم","دانستنی‌های تقویم",{"slug":9,"name":10},[17],{"slug":18,"name":19},"تقویم-شمسی","تقویم شمسی","تحریریه یادت بمونه","2026-10-04T16:33:43+00:00","۱۴۰۵\u002F۰۷\u002F۱۲","۱۲ مهر ۱۴۰۵","2026-10-04",null,4,"۴",0,"۰",false,"\u003Cp>اگر پرسیده‌ای معنی ماه تیر چیست، جواب کوتاه این است: تیر نام ایزد باران در باورهای کهن ایرانی است؛ ایزدی به نام تیشتر که در اوستا نگهبان باران خوانده شده [۱]. تیر چهارمین ماه سال و نخستین ماه تابستان است؛ ماهی ۳۱ روزه که با برج سرطان شناخته می‌شود.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-1\">تیر یعنی چه و از کجا آمده است؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>نام ماه از «تیشتر» می‌آید؛ در اوستا تیشتریه، یکی از ایزدان آیین مزدیسنا و نگهبان باران است [۱]. صورت امروزی ماه، ادامهٔ همان نام کهن است.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>جالب است بدانی در گاه‌شماری هخامنشی، ماهی به نام «گرماپد» بود یعنی «ایستگاه گرما» [۲]. وقتی تقویم زرتشتی با ماه‌های ایزدمحور جای آن را گرفت، این ماهِ داغ سال به نام ایزد باران خوانده شد؛ گویی در گرم‌ترین روزها، نام نگهبان آب را صدا می‌زدند.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>حواست باشد دو «تیر» هم‌نام را قاطی نکنی. یکی همین نام ماه و ایزد است؛ دیگری تیرِ پیکان، یعنی همان که از کمان رها می‌شود و از ریشه‌ای به معنی «تیز» آمده است [۱]. این دو در تلفظ یکی شده‌اند، ولی ریشه‌شان جداست. سیارهٔ عطارد را هم در فارسی تیر می‌نامند [۱]؛ پس وقتی جایی «تیر» دیدی، از جمله بفهم کدام تیر است.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-2\">تیشتر که بود و با که می‌جنگید؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>در تیریشت، یشتی از اوستا که ویژهٔ تیشتر است، روایت است که تیشتر با اپوش، دیو خشکسالی، نبرد می‌کند؛ نبرد باران با بی‌آبی، که سرنوشت کشتزارها به آن بسته بود. در این روایت، تیشتر نخست ناتوان می‌ماند و با یاری و نیایش، نیرو می‌گیرد و سرانجام ابرها را می‌گشاید. این داستان را افسانه بدان، نه گزارش تاریخی؛ ولی همان افسانه نشان می‌دهد آب برای ایرانیان چه جایگاهی داشت که نام نگهبانش را بر ماه گذاشتند.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>در تقویم زرتشتی، روزها و ماه‌ها نام ایزدان را داشتند؛ هر روز به نامی خوانده می‌شد و هر وقت نام روز با نام ماه یکی می‌شد، آن روز جشن همان ایزد بود [۲]. روز سیزدهم هر ماه «تیر» نام داشت و سیزدهم تیرماه، یعنی تیرروز از ماه تیر، جشن تیرگان بود. جدول کامل نام روزها را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86\">تقویم ایران باستان؛ ماه‌ها، روزها و سال‌شماری پیش از اسلام\u003C\u002Fa> ببین.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-3\">تیر در سال کجا می‌ایستد؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>تیر ماه چهارم سال است؛ سه ماه ۳۱ روزهٔ بهار که بگذرد، از روز ۹۴ سال وارد تیر می‌شوی و تا روز ۱۲۴ در آن می‌مانی. نخستین ماه تابستان است و گرمای واقعی سال از همین‌جا شروع می‌شود. برج فلکی‌اش سرطان (خرچنگ) است؛ در افغانستان هم همین ماه را سرطان می‌نامند. این‌که چرا شش ماه اول سال ۳۱ روزه‌اند و سال کبیسه چطور حساب می‌شود را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA\">تقویم شمسی چیست؟ پیشینه، ماه‌ها و قاعدهٔ سال کبیسه\u003C\u002Fa> توضیح داده‌ایم.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>ویژگی\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>تیر در یک نگاه\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ماه چندم سال\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>چهارم\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>روزهای ماه\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>۳۱ روز (روزهای ۹۴ تا ۱۲۴ سال)\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>فصل\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تابستان (نخستین ماه)\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>برج فلکی\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>سرطان (خرچنگ)\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>روز همنام\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>روز سیزدهم (تیرروز)\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>جشن ماه\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تیرگان، ۱۳ تیر\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Ch2 id=\"heading-4\">تیرگان؛ جشنی که هنوز زنده است\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>مهم‌ترین چیزی که تیر با خودش دارد، جشن تیرگان در سیزدهم تیر است. زرتشتیان هنوز این روز را جشن می‌گیرند؛ جشنی تابستانی با آب‌بازی و شادی در فضای باز، که ریشه‌اش همان پیوند این روز با ایزد باران است. در افسانه‌ها، تیرگان را به آرش کمانگیر هم پیوند داده‌اند؛ روایت است که آرش در چنین روزی تیرش را برای مرز ایران و توران پرتاب کرد و جانش را بر سر آن گذاشت. فردوسی هم همین روایت را در شاهنامه دارد: «چو آرش که بردی به فرسنگ تیر» [۱]. این پیوند را هم در حد روایت نگه دار؛ سندش افسانه است، نه تاریخ.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>مناسبت‌های رسمی تیرماه را — که هر سال سر جای خودشان در تقویم‌اند — در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%87%D8%A7-1405\">تقویم مناسبت‌های سال\u003C\u002Fa> ببین؛ این پست شناسنامهٔ خودِ ماه است، نه فهرست مناسبت‌ها.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-5\">پرسش‌های کوتاه دربارهٔ تیر\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>ماه تیر چند روز است؟\u003C\u002Fstrong>\n۳۱ روز؛ هر شش ماه اول سال ۳۱ روزه‌اند.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>ماه تیر چه فصلی است؟\u003C\u002Fstrong>\nتابستان؛ تیر نخستین ماه تابستان است.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>تیر چه برجی است؟\u003C\u002Fstrong>\nبرج سرطان (خرچنگ)، چهارمین برج فلکی.\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>\u003Cstrong>یادت بمونه:\u003C\u002Fstrong> تیر ماهِ ایزد باران است، نه ماهِ پیکان؛ اگر ریشهٔ نام ماه‌ها را قاطی می‌کنی، همین یکی را نگه دار: تیر یعنی تیشتر.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>ماه بعد \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF\">معنی ماه مرداد؛ امرداد، ماه بی‌مرگی\u003C\u002Fa> را ببین؛ ماهی که اسمش را خیلی‌ها اشتباه می‌فهمند و داستان «الف» گم‌شده‌اش خواندنی است. واپسین ماه تابستان، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1\">معنی ماه شهریور؛ شهریاری برگزیده\u003C\u002Fa>، هم شناسنامهٔ خودش را دارد: از «شهریاری برگزیده» تا جشن شهریورگان.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-6\">منابع\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>لغت‌نامهٔ دهخدا و فرهنگ معین، سرواژه‌های «تیر» و «تیشتر». \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fabadis.ir\u002Ffatofa\u002F%D8%AA%DB%8C%D8%B1\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fabadis.ir\u002Ffatofa\u002Fتیر\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Panaino, Antonio (1990). CALENDARS i. Pre-Islamic calendars. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>, Vol. IV, Fasc. 6-7, pp. 658-677. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fcalendars\u002Fcalendars-i-pre-islamic-calendars\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fcalendars\u002Fcalendars-i-pre-islamic-calendars\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n","2026-10-04T17:03:17+00:00",{"title":34,"description":35,"canonical":36,"og_image":25},"ماه تیر؛ نام، پیشینه و جشن تیرگان","معنی ماه تیر چیست؟ از تیشتر ایزد باران و نبردش با دیو خشکسالی تا جشن تیرگان در سیزدهم تیر، برج سرطان و جای تیر در تابستان.","https:\u002F\u002Fyadetbemoone.ir\u002Fblog\u002Fماه-تیر",[38,42,45,48,51,54],{"level":39,"id":40,"text":41},2,"heading-1","تیر یعنی چه و از کجا آمده است؟",{"level":39,"id":43,"text":44},"heading-2","تیشتر که بود و با که می‌جنگید؟",{"level":39,"id":46,"text":47},"heading-3","تیر در سال کجا می‌ایستد؟",{"level":39,"id":49,"text":50},"heading-4","تیرگان؛ جشنی که هنوز زنده است",{"level":39,"id":52,"text":53},"heading-5","پرسش‌های کوتاه دربارهٔ تیر",{"level":39,"id":55,"text":56},"heading-6","منابع",[58,68,76],{"slug":59,"title":60,"excerpt":61,"category":62,"tags":63,"author_name":20,"published_at":65,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":66,"reading_minutes_fa":67,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"ماه-آذر","ماه آذر؛ ماه آتش و شب یلدا","آذر نهمین ماه سال و واپسین ماه پاییز است و نامش یعنی «آتش»؛ نامی که از اوستا تا امروز رسیده است. این‌جا می‌خوانی آذر یعنی چه، در سال کجا می‌ایستد و با آذر جشن و شب یلدا چه نسبتی دارد.",{"slug":9,"name":10},[64],{"slug":18,"name":19},"2026-10-04T16:35:23+00:00",5,"۵",{"slug":69,"title":70,"excerpt":71,"category":72,"tags":73,"author_name":20,"published_at":75,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":66,"reading_minutes_fa":67,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"ماه-آبان","ماه آبان؛ ماه آب‌ها و جشن آبانگان","آبان هشتمین ماه سال و دومین ماه پاییز است و نامش یعنی «آب‌ها»؛ نامی که با آناهیتا، ایزدبانوی آب‌ها، گره خورده است. این‌جا می‌خوانی آبان یعنی چه، در سال کجا می‌ایستد و جشن آبانگان چه آیینی دارد.",{"slug":9,"name":10},[74],{"slug":18,"name":19},"2026-10-04T16:35:12+00:00",{"slug":77,"title":78,"excerpt":79,"category":80,"tags":81,"author_name":20,"published_at":83,"jalali_date":22,"jalali_long":23,"gregorian_date":24,"featured_image_url":25,"reading_minutes":66,"reading_minutes_fa":67,"comments_count":28,"comments_count_fa":29,"is_featured":30},"ماه-مهر","ماه مهر؛ از ایزد پیمان تا جشن مهرگان","مهر هفتمین ماه سال و نخستین ماه پاییز است و نامش از ایزد پیمان و روشنایی در باورهای کهن ایرانی می‌آید. این‌جا می‌خوانی مهر یعنی چه، این ماه در سال کجا می‌ایستد و جشن مهرگان چه داستانی دارد.",{"slug":9,"name":10},[82],{"slug":18,"name":19},"2026-10-04T16:34:53+00:00",{"slug":85,"title":86},"ماه-خرداد","ماه خرداد؛ نگهبان آب و جشن خردادگان",{"slug":88,"title":89},"ماه-مرداد","ماه مرداد؛ امرداد، ماه بی‌مرگی"]