[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blog-post-نوروز-در-ایران-باستان":3},{"post":4},{"slug":5,"title":6,"excerpt":7,"category":8,"tags":18,"author_name":22,"published_at":23,"jalali_date":24,"jalali_long":25,"gregorian_date":26,"featured_image_url":27,"reading_minutes":28,"reading_minutes_fa":29,"comments_count":30,"comments_count_fa":31,"is_featured":32,"content_html":33,"featured_image_alt":27,"updated_at":34,"seo":35,"toc":38,"related":64,"prev":98,"next":101},"نوروز-در-ایران-باستان","نوروز در ایران باستان؛ از تخت جمشید تا جشن امروز","نوروز در ایران باستان چه سندی دارد؟ از نقش‌برجسته‌های تخت جمشید و ویس و رامین تا ساسانیان و داستان جمشید در شاهنامه؛ و راهی که این جشن تا نوروز امروز آمده.",{"slug":9,"name":9,"path":10},"نوروز",[11,14,17],{"slug":12,"name":13},"مناسبت-های-ایرانی","مناسبت‌های ایرانی",{"slug":15,"name":16},"جشن-های-ایرانی","جشن‌های ایرانی",{"slug":9,"name":9},[19],{"slug":20,"name":21},"تقویم-شمسی","تقویم شمسی","تحریریه یادت بمونه","2026-11-07T23:40:28+00:00","۱۴۰۵\u002F۰۸\u002F۱۷","۱۷ آبان ۱۴۰۵","2026-11-08",null,10,"۱۰",0,"۰",false,"\u003Cp>نوروز جشنی کهن است، اما نه به آن سادگی که در فهرست‌های اینترنتی می‌خوانی. کهن‌ترین جایی که خود نام «نوروز» دیده می‌شود متن‌های پهلوی است؛ اوستا، کهن‌ترین متن دینی ایرانی، نامی از آن ندارد [۱]. از هخامنشیان سنگ‌نگاره مانده، نه نوشته‌ای که بگوید «نوروز را جشن گرفتیم»؛ و آنچه از ساسانیان می‌دانیم بیشتر از قلم نویسندگان دورهٔ اسلامی است که رسم‌های آن روزگار را وصف کرده‌اند. در این نوشته اول می‌گوییم چه چیزی سند دارد، بعد سراغ روایت ملی می‌رویم، و آخر می‌بینیم این جشن چطور تا تقویم امروز آمده.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-1\">نوروز چند هزار سال قدمت دارد؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>عدد ۳٬۰۰۰ سال را زیاد می‌شنوی؛ صفحهٔ سازمان ملل هم می‌نویسد ریشهٔ نوروز به بیش از سه هزار سال پیش و دورهٔ زرتشتی برمی‌گردد [۲]. اما در منابع تاریخی‌ای که دیده‌ایم، این عدد سندی ندارد. جشن بهاری احتمالاً بسیار کهن‌تر از نامش است، ولی نخستین نام «نوروز» در دست ما به شکل \u003Cem>nōg rōz\u003C\u002Fem>، یعنی «روز نو»، در متن‌های پهلوی آمده؛ ایرانیکا صریح می‌گوید که در اوستای کهن و نو نیست [۱]. ژاله آموزگار هم در مدخل «نوروز» می‌نویسد: «گرچه نام نوروز در اوستا نیامده است»، ولی کتاب‌های پهلوی اشاره‌های فراوانی به آن دارند [۳].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>به گفتهٔ مری بویس، نوروز مقدس‌ترین و شادترین جشن سال زرتشتی بود. او می‌گوید بازگشت بهار برای مردمان کهن می‌توانست پیروزی سالانهٔ روح خورشید باشد، و هر جشن بهاری کهن را می‌شد «روز نو» نامید و با آیین دینی برگزار کرد، تا یادآور روز نوی پایانی باشد که خوشبختی جاودان می‌آورد [۱]. پس جشنی می‌تواند از نامش کهن‌تر باشد؛ فقط این با «سند داریم که سه هزار سال پیش نوروز برگزار می‌شد» فرق دارد.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>تقویم هم همین احتیاط را می‌خواهد. از دورهٔ هخامنشی نشانی از وجود تقویم زرتشتی نداریم؛ حدس می‌زنند تقویم ۳۶۵ روزه در دورهٔ خشایارشا، حدود ۴۸۱ تا ۴۷۹ پیش از میلاد، ساخته شده باشد، و این حدس از تقویم‌های دوره‌های بعد بازسازی شده، نه از سندی هم‌دوره. داریوش هم در کتیبهٔ بیستون تقویم پارسی–بابلی را به کار برد، نه تقویم زرتشتی [۱]. سازوکار این تقویم‌ها را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86\">تقویم ایران باستان\u003C\u002Fa> بیشتر توضیح داده‌ایم.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-2\">تخت جمشید؛ آن سنگ‌نگاره‌ها نوروز را نشان می‌دهند؟\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>معروف‌ترین جمله دربارهٔ نوروز هخامنشی این است که در تخت جمشید هر نوروز نمایندگان سرزمین‌های زیر فرمان پیشکش می‌آوردند. آنچه روی سنگ هست واقعی است: در نقش‌برجسته‌های آپادانا بیست‌وسه گروه از مردمان زیر فرمان، هدیه و جانور کمیاب به حضور شاه می‌آورند [۴].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>اما «نوروزی بودن» این صحنه برداشت است، نه نوشته‌ای از خود هخامنشیان. دیوید استروناخ در مدخل «آپادانا»ی ایرانیکا می‌نویسد مدت‌ها گمان می‌شد این نقش‌ها آیین مفصل سال نو را بازمی‌نمایانند و حتی کل تخت جمشید برای همین ساخته شده، ولی این نظریه زیر بازبینی شدید قرار گرفته است؛ به نظر او خواندن تخت جمشید به‌عنوان بیانی از شاهنشاهی هخامنشی پذیرفتنی‌تر است [۴]. آموزگار هم نرم‌تر همین را می‌گوید: «چنین به نظر می‌رسد» که تخت جمشید جای جشن سالانهٔ نوروز بوده، و از جزئیات آیین نوروز در دورهٔ هخامنشی و اشکانی «آگاهی‌های چندانی در دست نداریم» [۳].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>اگر کتابی نوشت «در تخت جمشید نوروز جشن می‌گرفتند»، حرف بی‌پایه‌ای نزده؛ برداشتی جاافتاده را تکرار کرده است. فقط سند مستقیمی پشتش نیست.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-3\">اشکانیان؛ قدیمی‌ترین توصیف یک نوروز\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>به گفتهٔ بویس، قدیمی‌ترین توصیفی که از جشن نوروز داریم در \u003Cem>ویس و رامین\u003C\u002Fem> است، منظومه‌ای عاشقانه که نه سند دیوانی است و نه متنی که بی‌تغییر به دست ما رسیده. مینورسکی بخشی از ضیافت آغازین آن را به اصل پارتی منظومه نسبت داده است [۱]. میزبان این ضیافت فرمانروای مرو است و صحنه باغی زیر درختان شکوفه است، با جام و نوازنده و مهمانانی از همهٔ ایران. مردم عادی هم بیرون، در دشت و باغ، جشن می‌گیرند: بعضی اسب می‌دوانند، بعضی می‌رقصند، بعضی گل می‌چینند. روزهای بعد شاه سوار می‌شود و بخشش می‌کند [۱].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>تصویر زنده‌ای است، ولی اشکالی دارد: در آن دوره فروردین هنوز از فصل دور می‌شد، در حالی که منظومه این جشن را «جشن بهاری» (\u003Cem>بهارجشن\u003C\u002Fem>) می‌نامد. بویس می‌گوید همین ناهم‌خوانی پذیرفتن آن را به‌عنوان توصیف مستقیم اشکانی دشوار می‌کند، و دو جای منظومه آشکارا با اصلاح تقویمی ساسانی تنظیم شده است [۱].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-4\">ساسانیان؛ دو نوروز و یک تشریفات\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>در بیشتر کتاب‌های نجومی عربی و فارسی، نوروز دو تاست: نوروز کوچک در اول فروردین و نوروز بزرگ در ششم فروردین، که به باور زرتشتیان روزی بود که آفرینش کامل شد [۵]. بیرونی می‌گوید گفته‌اند هرمزد یکم این دو را به هم وصل کرد و روزهای میانشان را جشن شمرد [۵]. بویس این دوگانگی را به اصلاح تقویمی سدهٔ ششم میلادی ربط می‌دهد [۱]، ولی کریستوفورتی آن را نظریه‌ای کهنه می‌داند که سند هم‌دوره ندارد، و منابع دربارهٔ ششم فروردین همه از دورهٔ اسلامی‌اند [۵]. کهن‌ترین سند قطعی ساسانی دربارهٔ این آیین سخن مانی است که پیش از ۲۴۴ میلادی از همان پنج روز آخر سال یاد کرده است [۱].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>توصیف مفصل دربار ساسانی هم داریم، اما با یک اخطار. در کتابی که به جاحظ نسبت داده می‌شود و شاید در سدهٔ ششم هجری فراهم شده، آمده که پیش شاه هفت شاخه از هفت درخت، هفت بشقاب سفید و هفت درهم سفید می‌گذاشتند، با شکرشکن و شیر تازه؛ و پیش از نوروز دانه‌ها را در ظرف‌های جدا می‌کاشتند و روز ششم با آواز و موسیقی درو می‌کردند. ایرانیکا می‌گوید نویسنده و منابع این کتاب ناشناس‌اند و جاهایی خیال‌پردازانه است، برای همین مدت‌ها کنار گذاشته شده؛ ولی فضای توصیف با آیین نوروز جور درمی‌آید و به نظرش پای یک منبع زرتشتی واقعی در میان است که شاخ‌وبرگ گرفته [۱]. پس آن را «توصیفی که به دربار ساسانی نسبت داده می‌شود» بخوان، نه گزارش یک شاهد عینی. اگر کنجکاوی سفرهٔ امروزی به این تصویر نزدیک است یا نه، \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA\">هفت‌سین نماد چیست\u003C\u002Fa> را ببین.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>یک روایت دیگر هم از همین دوره هست که شنیدنش می‌ارزد. نظام‌الملک در \u003Cem>سیاست‌نامه\u003C\u002Fem> نقل می‌کند که پادشاهان ایران در نوروز و مهرگان بار عام می‌دادند و پیش از آن اعلام می‌کردند هر کس شکایتی دارد بیاید. شاه شکایت‌ها را می‌گرفت؛ اگر شکایت از خودش بود، تاج را برمی‌داشت و از موبد موبدان می‌خواست اول میان او و شاکی داوری کند، بعد دوباره تاج می‌گذاشت و به کار مردم می‌رسید [۳]. این گزارش قرن پنجم هجری از رسمی قدیمی است، نه سند هم‌دوره؛ اما نشان می‌دهد در یاد نویسندگان بعدی نوروز با داد و دادخواهی هم گره خورده بود.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-5\">جمشید و تخت؛ روایت ملی\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>حالا قصه‌ای که همه با نوروز می‌شناسند. در شاهنامه، جمشید تخت می‌سازد و دیوان آن را به آسمان می‌برند؛ او چون خورشید در میان هوا می‌نشیند و مردم بر او گوهر می‌افشانند:\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>بفرّ کیانی یکی تخت ساخت\nچه مایه بدو گوهر اندر نشاخت\nچو خورشید تابان میان هوا\nنشسته برو شاه فرمان‌روا\nبجمشید بر گوهر افشاندند\nمر آن روز را روز نو خواندند\nسر سال نو هرمز فرودین\nبر آسوده از رنج تن دل ز کین\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Cp>[۶]\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>«هرمز فرودین» یعنی روز هرمز از ماه فروردین، همان اول فروردین. بیت‌ها صریح‌اند که مردم آن روز را «روز نو» نام گذاشتند؛ ولی این روایت است، نه گزارش تاریخی، و فردوسی آن را در شاهنامه به نظم کشیده است [۶].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>بیرونی نسخهٔ دیگری از همین قصه دارد، با جزئیات بیشتر: جمشید در سفری به آذربایجان، بر تختی زرین که مردان بر گردن می‌بردند نشسته بود؛ پرتو خورشید بر او افتاد و مردم شادمان شدند و آن روز را جشن گرفتند. به گفتهٔ او مردم در همان روز شکر به هم می‌دادند، چون گفته‌اند نیشکر در روزگار جمشید در همین روز کشف شد [۱]. بویس یادآوری می‌کند که متن پهلوی‌ای که کارهای بزرگ جمشید در این روز را فهرست می‌کند، هیچ‌کدام را به بنیان‌گذاشتن جشن ربط نمی‌دهد؛ توضیح‌هایی که برای منشأ نوروز آمده، به گفتهٔ او حاصل حدس‌ها در مکتب‌های روحانی است [۱].\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"heading-6\">چه سند دارد، چه ندارد\u003C\u002Fh2>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>ادعا\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>چه چیزی سند دارد\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>نوروز ۳٬۰۰۰ سال قدمت دارد\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>سازمان ملل این عدد را می‌دهد [۲]؛ منابع تاریخی آن را با سند نشان نمی‌دهند؛ نام نوروز از متن‌های پهلوی به بعد ثبت شده است [۱]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>در تخت جمشید نوروز جشن می‌گرفتند\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>نقش‌برجسته‌ها نمایندگان و پیشکش‌ها را نشان می‌دهند [۴]؛ نوروزی بودنشان برداشت است [۳]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>نوروز همیشه اول بهار بود\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>تا اصلاح تقویم جلالی، اول فروردین در فصل جابه‌جا می‌شد [۵]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>جمشید نوروز را بنیان گذاشت\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>روایت ملی [۶]؛ متن پهلوی‌ای که کارهای جمشید را فهرست می‌کند، او را به بنیان‌گذاری جشن ربط نمی‌دهد [۱]\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\n\u003C\u002Ftable>\n\u003Ch2 id=\"heading-7\">از ساسانیان تا امروز\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>این جشن با آمدن اسلام قطع نشد. یعقوبی می‌نویسد اعراب پایتخت ساسانی را در یکی از روزهای نوروز گرفتند، وقتی مردم مشغول جشن بودند [۷]. خلفای عباسی نوروز و مهرگان را با شکوه برگزار می‌کردند؛ عضدالدولهٔ دیلمی در سدهٔ چهارم در تالاری پر از میوه و گل می‌نشست و منجم دربار می‌آمد و آغاز سال را تبریک می‌گفت. در دورهٔ صفوی، منجم لحظهٔ تحویل را حساب می‌کرد و به محض اعلام، توپ و طبل خبر را به شهر می‌رساند [۷]. بیرونی هم آیین‌های زنده‌ای را ثبت می‌کند: کاشتن هفت نوع دانه، خوردن عسل سه بار در بامداد، روشن کردن سه شمع پیش از حرف زدن، هدیه دادن شکر و آب پاشیدن به هم [۷]. نوروز در دورهٔ اسلامی احیای تازه‌ای نبود؛ همان جشن بود که با زبان و آیین تازه ادامه می‌داد.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>اما تقویم هنوز مشکل داشت: نوروز به اعتدال بهاری بسته نشده بود و در فصل می‌گشت. در ۴۶۷ هجری قمری (۱۰۷۵ میلادی) ملک‌شاه سلجوقی دستور داد منجمان گرد آیند و تقویم را اصلاح کنند [۸]. تقویم نو در ۴۷۱ هجری قمری (۱۰۷۹ میلادی) رسمی شد و آغاز سال را به لحظهٔ ورود خورشید به حمل بست [۵]. نقش عمر خیام در این کار در منابع کهن روشن نیست: ابن‌اثیر نام او را در میان کسانی می‌آورد که رصد می‌کردند، و قطب‌الدین شیرازی سده‌ها بعد او را در کنار چند منجم دیگر از بنیان‌گذاران تقویم می‌داند [۸]. نتیجه این شد که اول سال رسمی همیشه روزی باشد که خورشید پیش از ظهر به حمل می‌رسد، همان قاعده‌ای که امروز هم تحویل سال را با آن می‌سنجیم [۹]. سازوکار دقیقش در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA\">تقویم شمسی چیست\u003C\u002Fa> آمده.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>بعدتر، در ۱۱ فروردین ۱۳۰۴ (۳۱ مارس ۱۹۲۵)، مجلس طول ماه‌ها را قانونی کرد و همین تقویم شمسی امروز شد [۹]. در ۲۴ اسفند ۱۳۵۴ (۱۴ مارس ۱۹۷۶) هم مبدأ تازه‌ای بر پایهٔ سال فرضی جلوس کوروش (۵۵۹ پیش از میلاد) تصویب شد و اول فروردین ۱۳۵۵ آغاز سال ۲۵۳۵ شد [۹]. این شمارش سردرگمی زیادی ایجاد کرد و ناخرسندی گسترده‌ای، به‌ویژه میان روحانیون، برانگیخت؛ در ۵ شهریور ۱۳۵۷ (۲۷ اوت ۱۹۷۸)، در آستانهٔ انقلاب، دولت به تقویم هجری شمسی برگشت [۹].\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>یونسکو نوروز را در ۲۰۰۹ به فهرست میراث ناملموس بشریت ثبت کرد [۱۰]. پرونده‌اش در ۲۰۱۶ [۱۱] و ۲۰۲۴ [۱۲] گسترش یافت؛ سازمان ملل هم از ۲۰۱۰ روز ۲۱ مارس را روز جهانی نوروز اعلام کرده است [۲]. جشن نوروز در کشورهای دیگر را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1\">نوروز در کشورهای دیگر\u003C\u002Fa> ببین و آیین‌های امروز را در \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002F%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2\">آداب و رسوم نوروز\u003C\u002Fa>؛ بقیهٔ این مسیر هم زیر \u003Ca href=\"\u002Fblog\u002Fcategory\u002F%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2\">صفحهٔ نوروز\u003C\u002Fa> است.\u003C\u002Fp>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp>\u003Cstrong>یادت بمونه:\u003C\u002Fstrong> نوروز کهن است، ولی کهن‌ترین نامش در متن‌های پهلوی است؛ تخت جمشید برداشت است و جمشید افسانه، و آنچه امروز داری از دل همین تداوم و یک اصلاح تقویمی به تو رسیده.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fblockquote>\n\u003Ch2 id=\"heading-8\">منابع\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Boyce, M. (2000). NOWRUZ i. In the Pre-Islamic Period. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-i\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-i\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>United Nations. International Nowruz Day, 21 March. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.un.org\u002Fen\u002Fobservances\u002Finternational-nowruz-day\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.un.org\u002Fen\u002Fobservances\u002Finternational-nowruz-day\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>آموزگار، ژاله. نوروز. \u003Cem>مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.cgie.org.ir\u002Ffa\u002Fnews\u002F218741\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.cgie.org.ir\u002Ffa\u002Fnews\u002F218741\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Stronach, D., & Schmitt, R. (1986). APADĀNA. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica, II\u003C\u002Fem>(2), 145–148. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fapadana\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fapadana\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Cristoforetti, S. (2000). NOWRUZ iii. In the Iranian Calendar. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-iii\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-iii\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>فردوسی. شاهنامه، پادشاهی جمشید (تصحیح ژول مل). \u003Cem>ویکی‌نبشته\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Ffa.wikisource.org\u002Fwiki\u002F%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_(%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD_%DA%98%D9%88%D9%84_%D9%85%D9%84)\u002F%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%AF\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Ffa.wikisource.org\u002Fwiki\u002Fشاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)\u002Fپادشاهی_جمشید\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Shahbazi, A. Sh. (2000). NOWRUZ ii. In the Islamic Period. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-ii\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fnowruz-ii\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Karamati, Y. (2014). KHAYYAM, OMAR xv. As Astronomer. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica\u003C\u002Fem>. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fkhayyam-omar\u002Fkhayyam-omar-xv-as-astronomer\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fkhayyam-omar\u002Fkhayyam-omar-xv-as-astronomer\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Abdollahy, R. (1990). CALENDARS ii. In the Islamic period. \u003Cem>Encyclopaedia Iranica, IV\u003C\u002Fem>(6–7), 658–677. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fcalendars\u002Fcalendars-ii-in-the-islamic-period\u002F\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fwww.iranicaonline.org\u002Farticles\u002Fcalendars\u002Fcalendars-ii-in-the-islamic-period\u002F\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>UNESCO. Decision 4.COM 13.03 (2009): Novruz, Nowrouz, Nooruz, Navruz, Nauroz, Nevruz. \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002Fdecisions\u002F4.COM\u002F13.03\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002Fdecisions\u002F4.COM\u002F13.03\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>UNESCO. Decision 11.COM 10.B.1 (2016): Nawrouz, Novruz, Nowrouz… \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002Fdecisions\u002F11.COM\u002F10.B.1\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002Fdecisions\u002F11.COM\u002F10.B.1\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>UNESCO. Nawrouz, Novruz, Nowrouz… (No. 02097, inscribed 2024). \u003Ca href=\"https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002FRL\u002Fnawrouz-novruz-nowrouz-nowrouz-nawrouz-nauryz-nooruz-nowruz-navruz-nevruz-nowruz-navruz-02097\" rel=\"noopener nofollow\">https:\u002F\u002Fich.unesco.org\u002Fen\u002FRL\u002Fnawrouz-novruz-nowrouz-nowrouz-nawrouz-nauryz-nooruz-nowruz-navruz-nevruz-nowruz-navruz-02097\u003C\u002Fa>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n","2026-11-07T23:45:47+00:00",{"title":6,"description":36,"canonical":37,"og_image":27},"نوروز در ایران باستان چه سندی دارد؟ نقش‌برجسته‌های تخت جمشید، ویس و رامین، ساسانیان، داستان جمشید و تقویم جلالی؛ با جدا کردن سند از افسانه.","https:\u002F\u002Fyadetbemoone.ir\u002Fblog\u002Fنوروز-در-ایران-باستان",[39,43,46,49,52,55,58,61],{"level":40,"id":41,"text":42},2,"heading-1","نوروز چند هزار سال قدمت دارد؟",{"level":40,"id":44,"text":45},"heading-2","تخت جمشید؛ آن سنگ‌نگاره‌ها نوروز را نشان می‌دهند؟",{"level":40,"id":47,"text":48},"heading-3","اشکانیان؛ قدیمی‌ترین توصیف یک نوروز",{"level":40,"id":50,"text":51},"heading-4","ساسانیان؛ دو نوروز و یک تشریفات",{"level":40,"id":53,"text":54},"heading-5","جمشید و تخت؛ روایت ملی",{"level":40,"id":56,"text":57},"heading-6","چه سند دارد، چه ندارد",{"level":40,"id":59,"text":60},"heading-7","از ساسانیان تا امروز",{"level":40,"id":62,"text":63},"heading-8","منابع",[65,78,90],{"slug":66,"title":67,"excerpt":68,"category":69,"tags":70,"author_name":22,"published_at":75,"jalali_date":24,"jalali_long":25,"gregorian_date":26,"featured_image_url":27,"reading_minutes":76,"reading_minutes_fa":77,"comments_count":30,"comments_count_fa":31,"is_featured":32},"ساعت-تحویل-سال-نو","ساعت تحویل سال ۱۴۰۶؛ ۲۳:۵۵ شنبه ۲۹ اسفند","سال ۱۴۰۶ نزدیک ساعت ۲۳:۵۵ شب شنبه ۲۹ اسفند ۱۴۰۵ تحویل می‌شود و یکشنبه ۱ فروردین (۲۱ مارس ۲۰۲۷) روز اول سال است. ساعت تحویل به وقت شهرهای دیگر، تعطیلات نوروز با روز هفته و حیوان سال ۱۴۰۶ هم در همین نوشته آمده.",{"slug":9,"name":9},[71,74],{"slug":72,"name":73},"مناسبت-های-رسمی","مناسبت‌های رسمی",{"slug":20,"name":21},"2026-11-07T23:40:23+00:00",6,"۶",{"slug":79,"title":80,"excerpt":81,"category":82,"tags":83,"author_name":22,"published_at":87,"jalali_date":24,"jalali_long":25,"gregorian_date":26,"featured_image_url":27,"reading_minutes":88,"reading_minutes_fa":89,"comments_count":30,"comments_count_fa":31,"is_featured":32},"عیدی-نوروز","عیدی نوروز چیست؟ به چه کسی می‌دهند و برای عروس چه ببریم","عیدی نوروز پول یا هدیه‌ای است که در عید داده می‌شود، معمولاً از بزرگ‌تر به کوچک‌تر، اما همیشه یک‌طرفه نبوده. اینجا می‌خوانی عیدی از کجا آمده، چه کسی به چه کسی می‌دهد و در شهرهای مختلف برای عروس در نوروز چه می‌برند.",{"slug":9,"name":9},[84],{"slug":85,"name":86},"ایده-هدیه","ایده هدیه","2026-11-07T23:40:30+00:00",8,"۸",{"slug":91,"title":92,"excerpt":93,"category":94,"tags":95,"author_name":22,"published_at":87,"jalali_date":24,"jalali_long":25,"gregorian_date":26,"featured_image_url":27,"reading_minutes":96,"reading_minutes_fa":97,"comments_count":30,"comments_count_fa":31,"is_featured":32},"آداب-دید-و-بازدید-نوروزی","آداب دید و بازدید نوروزی؛ اول به دیدن چه کسی برویم؟","در دید و بازدید نوروزی معمولاً اول به دیدن بزرگان فامیل می‌روند. این راهنما ترتیب بقیه، مدت دیدار، چیزی که می‌بری، خانهٔ داغدار، سال اولِ زوج و نسخهٔ امروزی را می‌گوید و جدا می‌کند کدام نکته منبع دارد و کدام عرف خانواده است.",{"slug":9,"name":9},[],7,"۷",{"slug":99,"title":100},"هفت-سین-نماد-چیست","هفت سین نماد چیست؟ هر سین چه معنایی دارد؟",{"slug":102,"title":103},"نوروز-در-استان-های-ایران","نوروز در استان‌های ایران؛ از نوروز بل تا تکم‌گردانی"]