روز جهانی مرد؛ ۲۸ آبان (۱۹ نوامبر) و تاریخچهٔ انتخاب این روز
روز جهانی مرد ۱۹ نوامبر است؛ امسال پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵. کی و کجا شروع شد، چرا ۱۹ نوامبر، چه جایگاهی دارد، منتقدانش چه میگویند و فرقش با «روز مرد» ایرانی چیست؛ با منبع.
روز جهانی مرد هر سال ۱۹ نوامبر است و امسال پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ می‌افتد. یک مدرس تاریخ از ترینیداد و توباگو آن را در ۱۹۹۹ راه انداخت [۱]، و چرایی انتخاب ۱۹ نوامبر را هم خودش گفته: تولد پدرش و خاطره‌ای از یک بازی فوتبال. پایین می‌خوانی ماجرا از کجا شروع شد و جایگاه امروزش چیست، از جمله اینکه سازمان ملل آن را در فهرست روزهای خودش ندارد.
روز جهانی مرد چه روزی است؟
۱۹ نوامبر در تقویم شمسی ۲۸ یا ۲۹ آبان می‌افتد. چند سال آینده:
| سال | تاریخ شمسی | روز هفته | تاریخ میلادی |
|---|---|---|---|
| ۱۴۰۵ | ۲۸ آبان | پنجشنبه | ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ |
| ۱۴۰۶ | ۲۸ آبان | جمعه | ۱۹ نوامبر ۲۰۲۷ |
| ۱۴۰۷ | ۲۹ آبان | یکشنبه | ۱۹ نوامبر ۲۰۲۸ |
| ۱۴۰۸ | ۲۹ آبان | دوشنبه | ۱۹ نوامبر ۲۰۲۹ |
چه کسی و کجا شروعش کرد؟
نخستین بار در ۱۹ نوامبر ۱۹۹۹ در ترینیداد و توباگو برگزار شد. بنیان‌گذارش دکتر جروم تیلوکسینگ (Jerome Teelucksingh) است، مدرس تاریخ در دانشگاه وست‌ایندیز (University of the West Indies) [۱] [۳]. سایت رسمی این روز، که بنیاد Dads4Kids (استرالیا) پشتیبانش است، می‌نویسد ایدهٔ اول در کارائیب پشتیبانی گسترده گرفت و بعد، با مکاتبه و دعوت از آدم‌هایی در کشورهای دیگر، به بقیهٔ دنیا رسید [۱].
پیش از ۱۹۹۹ چه شده بود؟
ایدهٔ «روزی برای مردان» تازه نبود. سایت رسمی از نیویورک‌تایمز ۲۴ فوریهٔ ۱۹۶۹ نقل میکند که مردان زیادی در خفا می‌خواستند ۲۳ فوریه روز جهانی مرد شود، همتای ۸ مارس [۱]. در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ توماس اوستر (Thomas Oaster)، مدیر مرکز مطالعات مردان در دانشگاه میزوری–کانزاس‌سیتی، از سازمان‌هایی در آمریکا، اروپا و استرالیا دعوت کرد در فوریه رویدادهایی کوچک برگزار کنند [۱]؛ نخستینش ۷ فوریهٔ ۱۹۹۲ بود [۳]. تلاش ۱۹۹۵ کم‌شرکت‌کننده بود و اوستر دیگر ادامه نداد [۱].
بعد از آن، فقط مالت بود که هر سال در فوریه ادامه می‌داد. استرالیایی‌ها از ۱۹ نوامبر ۲۰۰۳ برگشتند و انجمن حقوق مردان مالت هم در ۲۰۰۹، به درخواست برگزارکنندگان استرالیایی، تاریخش را به ۱۹ نوامبر آورد [۱].
چرا ۱۹ نوامبر؟
تیلوکسینگ در مصاحبهای در ۲۰۲۲ دو دلیل را گفته است [۳]. اول، ۱۹ نوامبر تولد پدرش است؛ پدری که او را الگو میدید و امیدوار بود بقیه هم پدر و آدمهای پدرانهٔ زندگیشان، مثل عمو، پدربزرگ یا معلم مرد، را الگو ببینند. دوم، در ۱۹ نوامبر ۱۹۸۹ تیم ملی فوتبال ترینیداد و توباگو در بازی مقدماتی جام جهانی به آمریکا باخت و از جام جهانی ماند؛ اما به گفتهٔ او همبستگیای که دور آن بازی شکل گرفت از مرز طبقه، جنسیت، قومیت و دین گذشت. او میخواست آن لحظه را نگه دارد و نشانهای باشد برای اینکه مردان دنیا هم می‌توانند کنار هم بایستند [۳].
کتابخانهٔ دانشگاه گایانا از انگیزهٔ کلی‌تر او برای اصل این روز می‌نویسد: روز پدر وجود داشت، اما روزی برای مردهای بدون فرزند، پسرها و نوجوان‌ها نبود [۷].
این روز دنبال چیست؟
برگزارکنندگان «شش ستون» دارند: الگوهای مثبت مردانه، نه فقط ستارهٔ سینما و ورزش، بلکه مردهای معمولی و شرافتمند؛ جشن گرفتن سهم مردان در جامعه، خانواده، ازدواج و فرزندپروری؛ توجه به سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی مردان؛ نشان دادن تبعیض علیه مردان در خدمات اجتماعی، نگرش‌ها و قانون؛ بهتر کردن روابط دو جنس و پیشبرد برابری جنسیتی؛ و ساختن دنیایی امن‌تر برای همه [۲]. علاوه بر این‌ها هر سال یک مضمون فرعی هم پیشنهاد می‌شود؛ مضمون ۲۰۲۶ در سایت رسمی «The Future is Everyone» است (تقریباً: آینده مال همه است) [۸].
جایگاه واقعیاش چیست؟
جهانی است، اما نه در همهٔ دنیا. خود تیلوکسینگ هم میگوید این روز در همهٔ جهان برگزار نمیشود [۳]. سایت رسمی کشورهایی مثل استرالیا، هند، بریتانیا، آمریکا، آفریقای جنوبی و جامائیکا را نام میبرد که مستقل از هم آن را جشن میگیرند [۱]. شمار کشورها را خود برگزارکنندگان اعلام میکنند و سال به سال فرق میکند: بیبیسی در ۲۰۱۵ نوشت «بیش از ۶۰ کشور، به گفتهٔ برگزارکنندگان» [۴]؛ تیلوکسینگ در ۲۰۲۲ از ۹۳ کشور گفت [۳]؛ و بیانیهٔ ۲۰۲۶ از «بیش از ۸۰ کشور» میگوید [۹].
در فهرست روزهای سازمان ملل نیست. سازمان ملل از ۱۹۷۵ شروع به جشن گرفتن ۸ مارس به‌عنوان روز جهانی زن کرد و مجمع عمومی در دسامبر ۱۹۷۷ دربارهٔ آن قطعنامه داد [۶]. روز جهانی مرد اما در فهرست روزهای بین‌المللی سازمان ملل برای نوامبر ۲۰۲۶ نیست [۵]. طبق توضیح خود سازمان، معمولاً یک یا چند کشور عضو پیشنهاد می‌دهند و مجمع عمومی با قطعنامه آن را برقرار میکند [۵]. تیلوکسینگ هم میگوید سازمان ملل آن را به رسمیت نمی‌شناسد. او در ۲۰۲۲ گفت بیش از ده سال پیش با مقر سازمان در نیویورک تماس گرفته و جواب شنیده که یک کشور عضو باید قطعنامه ببرد؛ از آن زمان دولت‌ها و گروه‌ها بارها قول داده‌اند پیگیری کنند [۳].
رقیب روز زن نیست، دست‌کم بنا بر سایت رسمی. سایت رسمی میگوید پیشگامان این روز تأکید داشته‌اند که قصد رقابت با روز جهانی زن را ندارد [۱]. تیلوکسینگ در پیام ۲۰۲۶ هم از مردم خواسته در ۱۹ نوامبر به همه تبریک بگویند و همین کار را در ۸ مارس هم بکنند [۹].
منتقدان چه میگویند؟
معروفترین انتقاد همان جملهای است که احتمالاً خودت هم شنیدهای: «مگر هر روز، روز مرد نیست؟». بیبیسی در ۲۰۱۵ نوشت منتقدان همین را میگویند و برگزارکنندگان بریتانیا مخالفند؛ آنها به آمار خودکشی مردان اشاره میکنند و میگویند همین نشان میدهد مسائل مردان به توجه جداگانه نیاز دارد [۴]. در همان ۱۹ نوامبر ۲۰۱۵ نمایندگان پارلمان بریتانیا هم دربارهٔ خودکشی مردان و این روز بحث کردند [۴].
«روز مرد» در ایران چه روزی است؟
ایران یک «روز مرد» دیگر هم دارد که ربطی به ۱۹ نوامبر ندارد: ۱۳ رجب، سالروز ولادت امام علی (ع)، که با روز پدر یکی است و امسال چهارشنبه ۲ دی ۱۴۰۵ می‌افتد. اگر دنبال پیام برای همسرت هستی، متن تبریک روز مرد به همسر را ببین؛ برای پدر هم متن تبریک روز پدر را.
تاریخ بقیهٔ مناسبت‌های میلادی را در مناسبت‌های تقویم میلادی و روزهای مهم کل سال را در تقویم مناسبت‌های سال ۱۴۰۵ می‌بینی؛ نوشته‌های دیگر ما دربارهٔ روزهای جهانی هم در صفحهٔ روزهای جهانی جمع می‌شود.
منابع
- International Men’s Day. History and background. internationalmensday.com (سایت رسمی روز؛ پشتیبان: Dads4Kids). https://internationalmensday.com/about/history-background/
- International Men’s Day. Objectives of IMD (The 6 Pillars). internationalmensday.com. https://internationalmensday.com/about/objectives-of-imd/
- Barry, J. (2022). Everyone around the world should celebrate men on International Men’s Day: an interview with Dr. Jerome Teelucksingh. The Centre for Male Psychology. https://www.centreformalepsychology.com/male-psychology-magazine-listings/everyone-around-the-world-should-celebrate-men-on-international-mens-day-an-interview-with-dr-jerome-teelucksingh
- Wheeler, B. (2015). Guide to International Men’s Day. BBC News. https://www.bbc.com/news/uk-politics-34844723
- United Nations. International Days and Weeks (November 2026). https://www.un.org/en/observances/international-days-and-weeks
- United Nations. International Women’s Day: background. https://www.un.org/en/observances/womens-day/background
- University of Guyana Library. International Men’s Day – November 19, 2019. https://uglibrary.uog.edu.gy/news/international-men%E2%80%99s-day
- International Men’s Day. Home (theme 2026). internationalmensday.com. https://internationalmensday.com/
- International Men’s Day. Media (statement by Dr Jerome Teelucksingh, 2026). https://internationalmensday.com/media
دیدگاه‌ها