روز مادر در کشورهای دیگر؛ از فوریهٔ نروژ تا اوت تایلند

روز مادر در کشورهای دیگر یک روز نیست. نروژ در فوریه جشنش را می‌گیرد، بخش بزرگی از جهان عرب ۲۱ مارس، بریتانیا یکشنبه‌ای که با عید پاک جلو و عقب می‌رود، و تایلند ۱۲ اوت. اگر دنبال یک تاریخ جهانی می‌گردی، پیدا نمی‌کنی. ولی قاعده‌اش پیدا می‌شود: هر تاریخ از یکی از شش منطق می‌آید — الگوی آمریکایی، آغاز بهار، تقویم کلیسا، یک عید مذهبی، یک تصمیم دولتی، یا سلیقهٔ محلی.

روز مادر ایران هم حساب خودش را دارد: ۲۰ جمادی‌الثانی، سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س)، که امسال دوشنبه ۹ آذر ۱۴۰۵ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) است و چون قمری است هر سال حدود ۱۱ روز جلو می‌آید. قصهٔ تاریخی‌اش، از ۲۵ آذر تا امروز، و ماجرای آنا جارویس و مادرینگ ساندی را در تاریخچه روز مادر نوشته‌ایم. این‌جا سراغ چیزی می‌رویم که آن پست جایش نبود: خودِ مقایسه.

یک جدول، شش منطق

جدول را بر اساس دلیلِ تاریخ چیده‌ایم، نه بر اساس قاره؛ فهرست کشورها را همه‌جا می‌شود پیدا کرد، ولی دلیل هر تاریخ را کمتر.

گروه	کشور	تاریخ	چرا این روز؟
الگوی آمریکایی	آمریکا	دومین یکشنبهٔ مه	کنگره در ۱۹۱۴ همین روز را تصویب کرد [۱]
الگوی آمریکایی	آلمان	دومین یکشنبهٔ مه	از ۱۹۲۳، به تقلید همان الگو [۲]
الگوی آمریکایی	سوئد	آخرین یکشنبهٔ مه	از ۱۹۱۹، به پیشنهاد یک نویسنده و به الگوی آمریکایی [۱۳]
بهار	جهان عرب (مصر)	۲۱ مارس	آغاز بهار؛ پیشنهاد مصطفی امین [۳]
تقویم کلیسا	بریتانیا	چهارمین یکشنبهٔ روزه	سه هفته پیش از عید پاک [۴]
عید مذهبی	پاناما	۸ دسامبر	عید لقاح پاک مریم [۵]
عید مذهبی	بلاروس	۱۴ اکتبر	شفاعت مادر خدا در تقویم ارتدوکس [۶]
تصمیم دولت	تایلند	۱۲ اوت	سالروز تولد ملکه مادر سیریکیت [۷]
تصمیم دولت	اندونزی	۲۲ دسامبر	سالگرد کنگرهٔ زنان ۱۹۲۸ [۸]
تصمیم دولت	کرهٔ جنوبی	۸ مه	روز والدین از ۱۹۷۳ [۹]
تصمیم دولت	روسیه	آخرین یکشنبهٔ نوامبر	فرمان ریاست‌جمهوری ۱۹۹۸ [۱۱]
انتخاب محلی	نروژ	دومین یکشنبهٔ فوریه	احتمالاً برای فرار از شلوغی مه [۱۲]
انتخاب محلی	مکزیک	۱۰ مه	به روایتی از ۱۹۲۲؛ ماه مریم [۱۰]

این فهرست کامل نیست؛ کشورهایی آمده‌اند که تاریخشان در یک منبع رسمی یا تخصصی ثبت شده. دلیل را هم فقط جایی نوشته‌ایم که خود منبع گفته باشد.

الگوی آمریکایی: دومین یکشنبهٔ مه

در ۸ مه ۱۹۱۴ کنگرهٔ آمریکا قطعنامه‌ای تصویب کرد که دومین یکشنبهٔ مه را روز مادر می‌نامید، و ویلسون روز بعد آن را اعلام کرد [۱]. نکته این است که کنگره یک روز ثابت انتخاب نکرد، یک قاعده انتخاب کرد؛ برای همین تاریخ هر سال بین ۸ تا ۱۴ مه می‌افتد.

آلمان از ۱۹۲۳ همین قاعده را دارد و امروز هم دومین یکشنبهٔ مه را جشن می‌گیرد [۲]. این الگو آن‌قدر پخش شد که خیلی‌ها «روز مادر» را همین می‌دانند، در حالی که فقط یکی از شش راه است.

۲۱ مارس: بهاری که جای تقویم را گرفت

در بیشتر کشورهای عربی روز مادر ۲۱ مارس است، اولین روز بهار. قصهٔ پیشنهاد مصطفی امین، روزنامه‌نگار مصری، و رسمیت‌یافتنش در مصر از ۱۹۵۶ را در تاریخچه روز مادر نوشته‌ایم [۳].

اینجا نه کلیسا تاریخ را انتخاب کرد و نه کنگره؛ فصل انتخابش کرد. به نظر ما گره‌خوردن روز مادر به آغاز بهار، آن را از یک مناسبت خانوادگی به چیزی شبیه نوروز خودمان نزدیک می‌کند.

چهارمین یکشنبهٔ روزه: بریتانیا

در بریتانیا اسمش هم فرق دارد: مادرینگ ساندی. روزش چهارمین یکشنبهٔ روزهٔ چهل‌روزه است، یعنی سه هفته پیش از عید پاک [۴]. چون عید پاک خودش جابه‌جا می‌شود، این یکشنبه هم بین اوایل مارس و اوایل آوریل می‌افتد و هر سال جای دیگری است.

ماجرا از مادر شروع نشد. در سدهٔ شانزدهم مردم سالی یک بار به «کلیسای مادر» خودشان می‌رفتند: کلیسای محله، نزدیک‌ترین کلیسای جامع، یا کلیسای اصلی شهر بزرگ‌تر [۴]. به روایت کلیسای انگلستان، رسم دیگری هم بود: کارگران مزرعه همان یکشنبه مرخصی می‌گرفتند تا به دیدن مادرشان بروند [۴]. یعنی در بریتانیا روز کلیسا و روز مادر در هم تنیده‌اند.

روز مادرِ آسمانی: پاناما و بلاروس

دو کشور تاریخشان را مستقیم به مریم گره زده‌اند، ولی به دو عید مختلف و در دو تقویم مختلف.

پاناما ۸ دسامبر را جشن می‌گیرد، عید لقاح پاک مریم (Immaculate Conception). داستانش یک تغییر رأی است. اولین روز مادر پاناما در ۱۹۲۴ و به پیشنهاد باشگاه روتاری در ۱۱ مه برگزار شد. شش سال بعد گروهی از زنان کاتولیک خواستند تاریخ به ۸ دسامبر برود تا با عید مریم یکی شود؛ همسر رئیس‌جمهور وقت از این پیشنهاد حمایت کرد و در ۱۹۳۰ مجلس با قانون ۶۹ همان ۸ دسامبر را تصویب کرد [۵]. امروز روز مادر در پاناما تعطیل ملی است.

بلاروس ۱۴ اکتبر را دارد، عید شفاعت مادر خدا (پوکروف) در تقویم ارتدوکس. به نوشتهٔ دانشگاه فنی ملی بلاروس، تصویر مریم در این سنت تجسم مهر مادرانه است و همین پیوند، روز را انتخاب کرده؛ روز مادر بلاروس با فرمان شمارهٔ ۲۷۷ رئیس‌جمهور در ۳۰ ژوئیهٔ ۱۹۹۶ به‌عنوان مناسبتی رسمی تعیین شد [۶]. دو کشور، دو مریم، دو تاریخ: یکی کاتولیک و دسامبر، یکی ارتدوکس و اکتبر.

وقتی دولت تاریخ را می‌نویسد

در چهار کشور این فهرست، تاریخ را دولت یا یک نهاد ملی تعیین کرده؛ نه مذهب و نه بازار.

تایلند، ۱۲ اوت. روز مادر با سالروز تولد ملکه مادر، سیریکیت، یکی است. او ۲۴ اکتبر ۲۰۲۵ درگذشت و کابینه در ژوئیهٔ ۲۰۲۶ تأیید کرد که ۱۲ اوت همچنان تعطیل رسمی و روز ملی مادر بماند [۷]. تاریخ اینجا به خانوادهٔ سلطنتی گره خورده، نه به یک جنبش مدنی مثل اندونزی.

اندونزی، ۲۲ دسامبر. سالگرد اولین روز کنگرهٔ زنان اندونزی است که در ۱۹۲۸ در یوگیاکارتا برگزار شد [۸]. منابع اندونزیایی تأکید می‌کنند که «هاری ایبو» کپی روز مادر غربی نیست؛ از جنبش زنان و از مطالبهٔ حق برابر و فرصت‌های بیشتر آمده است [۸].

کرهٔ جنوبی، ۸ مه. از ۱۹۵۶ «روز مادر» بود، ولی در ۱۹۷۳ دولت اسمش را به «روز والدین» تغییر داد تا پدرها و بزرگ‌ترها هم در آن سهیم باشند [۹]. یعنی امروز در کرهٔ جنوبی عملاً روز مادر و روز پدر یکی است.

روسیه، آخرین یکشنبهٔ نوامبر. با فرمان ریاست‌جمهوری در ۱۹۹۸ رسمی شد و متن فرمان هدفش را صریح می‌گوید: «بالا بردن جایگاه اجتماعی مادری» [۱۱]. روز مادر اینجا بیشتر سیاست اجتماعی است تا یادبود یک واقعه.

دو همسایه، دو فصل: نروژ و سوئد

نروژ دومین یکشنبهٔ فوریه را جشن می‌گیرد؛ اولین بار در ۱۹۱۹ در کلیسایی متودیست در برگن [۱۲]. چرا این‌قدر زود؟ فرهنگ‌نامهٔ نروژی می‌نویسد دو زن که این روز را در نروژ جا انداختند، به احتمال زیاد فوریه را انتخاب کردند چون نروژ در مه تعطیلات و مناسبت‌های زیادی دارد؛ شاید برای این‌که روز مادر در آن شلوغی گم نشود [۱۲].

سوئد، همسایهٔ دیگر، آخرین یکشنبهٔ مه را دارد؛ از ۱۹۱۹ و به پیشنهاد نویسنده‌ای به نام سیسیلیا بوآت-هولمبری، به تقلید از الگوی آمریکایی [۱۳]. پس دو کشور همسایه، برای یک مناسبت دو فصل مختلف را انتخاب کرده‌اند: یکی انتهای زمستان، یکی آخر بهار.

اگر بخواهی نقشهٔ اروپا را ساده کنی، دست‌کم چهار الگو کنار هم زندگی می‌کنند: دومین یکشنبهٔ مه در آلمان، آخرین یکشنبهٔ مه در سوئد، فوریه در نروژ، و یکشنبهٔ روزه در بریتانیا.

مکزیک: ماه مریم، روز دهم

به روایت یک صفحهٔ دولتی، روز مادر در مکزیک از ۱۹۲۲ شروع شد؛ همان صفحه می‌گوید بعضی منابع آغازش را ۱۹۱۳ در اوآخاکا می‌دانند. مه را انتخاب کردند چون در سنت کاتولیک ماه مریم است، و ۱۰ را چون آن روزگار در مکزیک پرداخت‌ها را ده‌تایی (decenas) می‌بستند [۱۰]. یک استدلال عملی، در دل یک ماه مذهبی.

دو چیز که جدول نشان نمی‌دهد

• یک آلمان، دو تاریخ. در جمهوری دموکراتیک آلمان مناسبت رسمی ۸ مارس، روز جهانی زن، بود و روز مادر فقط در خانه و جمع خصوصی برگزار می‌شد [۲]. پس «روز مادر آلمان» برای نسل‌های مختلف یک معنا ندارد.
• تاریخ‌های متحرک را حفظ نکن. شش مورد از این فهرست قاعده دارد، نه روز ثابت. تاریخ پارسال را برای امسال به کار نبر.

اگر خارج از ایران زندگی می‌کنی، کدام تاریخ را تبریک بگویی؟

این بخش پیشنهاد است، نه پژوهش، و ساده است: برای همکار و دوستِ غیرایرانی، تاریخ کشور خودشان را تبریک بگو؛ برای مادر و خانوادهٔ ایرانی، ۲۰ جمادی‌الثانی را. اگر هر دو در یک هفته افتاد، دو پیام جدا بفرست. تاریخ محلی برای مادرت فقط یک بهانهٔ اضافه است، نه جای تاریخ خودمان.

اگر هم مطمئن نیستی طرف مقابل کدام تاریخ را جشن می‌گیرد، بپرس؛ یک سؤال کوچک از تبریک در تاریخ اشتباه بهتر است.

یادت بمونه: روز مادر یک تاریخ جهانی ندارد؛ یک ایده است که هر جا با تقویم و حافظهٔ خودش نشسته. اگر تاریخ یک کشور را می‌خواهی، اول ببین به چه چیزی وصل است: الگوی آمریکایی، بهار، تقویم کلیسا، یک عید مریم، یک تصمیم دولتی یا سلیقهٔ محلی.

حالا که تاریخ را پیدا کردی، اگر پیام نداری متن تبریک روز مادر برای هر نسبت و هر لحنی جمله دارد؛ و اگر می‌خواهی چیزی هم کنارش بدهی، هدیه روز مادر ایده‌ها را با دلیل آورده، نه با قیمت.

منابع

1. Wilson, W. (1914). Proclamation 1268—Mother's Day, 1914. The American Presidency Project. https://www.presidency.ucsb.edu/documents/proclamation-1268-mothers-day-1914
2. Bundesministerium für Bildung, Familie, Senioren, Frauen und Jugend (2020). Muttertag und Frauenbewegung in Ost und West. https://www.bmbfsfj.bund.de/bmbfsfj/aktuelles/alle-meldungen/muttertag-und-frauenbewegung-in-ost-und-west-155104
3. Harris, J. (2026). The Origins and History of Mother's Day in the Arab World. Arab America. https://www.arabamerica.com/the-origins-and-history-of-mothers-day-in-the-arab-world/
4. The Church of England (2019). Mothering Sunday, what are its origins in the Church? https://www.churchofengland.org/stories-and-features/mothering-sunday-what-are-its-origins-church
5. Prensa Latina (2025). Panamá en feriado celebra Día de las Madres. https://www.prensa-latina.cu/2025/12/08/panama-en-feriado-celebra-dia-de-las-madres
6. Belarusian National Technical University (2026). Happy Mother's Day! https://bntu.by/en/news/20099-s-dnem-materi ؛ و Указ Президента Республики Беларусь от 30 июля 1996 г. № 277 «Об установлении праздника – Дня матери» (فهرست‌شده در Pravo.by): https://pravo.by/document?guid=3871&p0=P39800157
7. The Nation Editorial Team (2026, July 21). Cabinet confirms August 12 as annual national holiday in Thailand. The Nation. https://www.nationthailand.com/news/general/40068869
8. Komisi Pemilihan Umum Kabupaten Tolikara (2025). Hari Ibu 22 Desember: Sejarah, Makna, dan Relevansinya di Era Modern. https://kab-tolikara.kpu.go.id/blog/read/8168_hari-ibu-22-desember-sejarah-makna-dan-relevansinya-di-era-modern
9. National Folk Museum of Korea. Parents' Day. https://www.nfm.go.kr/user/month12Bbs/english/81/977/Month12BbsEngList.do?bbsCategoryIdxs=0500000000&bbsDataIdx=20582
10. Procuraduría Federal de la Defensa del Trabajo (2017). 10 de mayo, Día de las Madres. gob.mx. https://www.gob.mx/profedet/articulos/10-de-mayo-dia-de-las-madres-106462
11. Президент России (1998). Указ № 120 «О Дне матери». http://kremlin.ru/acts/bank/11964
12. Stovner, I. L., & Skaar, A.-S. S. (2025). morsdag. Store norske leksikon. https://snl.no/morsdag
13. Nordiska museet. Mors dag. https://www.nordiskamuseet.se/utforska/hogtider/mors-dag