مناسبت‌های قمری از محرم تا ذی‌الحجه
فهرست کامل مناسبت‌های قمری از محرم تا ذی‌الحجه با تاریخ قمری هر مناسبت و توضیح کوتاه: تاسوعا و عاشورا، اربعین، ولادت پیامبر، روز مادر و روز پدر، مبعث، نیمه شعبان، شب‌های قدر، عید فطر، عید قربان و عید غدیر؛ به‌علاوهٔ این‌که چرا تاریخ شمسی‌شان هر سال جابه‌جا می‌شود.
مناسبت‌های قمری در کدام ماه‌اند و تاریخ قمری هر کدام چیست؟ در این فهرست هر دوازده ماه قمری را به ترتیب می‌بینی؛ «قمری» یعنی بر اساس گردش ماه، پس تاریخ قمری هر مناسبت همیشه ثابت می‌ماند و آن‌چه جابه‌جا می‌شود معادل شمسی آن است. برای هر مناسبت فقط تاریخ قمری و دو سه خط توضیح کوتاه آمده؛ تاریخ شمسی امسال را جای دیگری ببین.
محرم
محرم ماه اول سال قمری است و در ایران بیش از هر چیز ماه سوگواری عاشوراست.
- ۹ محرم، تاسوعا (تعطیل رسمی): روز نهم محرم و پیش‌درآمد عاشوراست که به یاد عباس بن علی گرامی داشته می‌شود. در شهرها مجلس‌های سوگواری و دسته‌های عزاداری از همین روز اوج می‌گیرد.
- ۱۰ محرم، عاشورا (تعطیل رسمی): سالروز کشته‌شدن حسین بن علی و یارانش در کربلا در سال ۶۱ قمری است. مهم‌ترین روز سوگواری سال در ایران است و نذری‌دادن و آیین‌هایی مثل تعزیه در همین روز برگزار می‌شود.
صفر
صفر ماه دوم سال قمری است و در ایران ادامهٔ حال‌وهوای سوگواری محرم را دارد.
- ۷ صفر: شهادت امام حسن مجتبی به روایتی در این روز ثبت شده است؛ روایت مشهورتر همان ۲۸ صفر است که پایین‌تر می‌آید.
- ۲۰ صفر، اربعین (تعطیل رسمی): چهلمین روز کشته‌شدن حسین بن علی است. پیاده‌روی اربعین به سوی کربلا بزرگ‌ترین گردهمایی سالانهٔ شیعیان جهان است و این روز در ایران تعطیل رسمی است.
- ۲۸ صفر (تعطیل رسمی): در تقویم رسمی ایران دو مناسبت در یک روز ثبت شده است: رحلت پیامبر اسلام و شهادت امام حسن مجتبی. این روز تعطیل رسمی است.
- آخر صفر (تعطیل رسمی): شهادت امام رضاست. چون طول ماه صفر ۲۹ یا ۳۰ روز است، در تقویم «آخر صفر» ثبت می‌شود یعنی بسته به سال، ۲۹ یا ۳۰ صفر.
ربیع‌الاول
ربیع‌الاول ماه سوم سال قمری است و پس از دو ماه سوگواری، در تقویم رسمی ایران ماه جشن و شادی است.
- ۸ ربیع‌الاول (تعطیل رسمی): شهادت امام حسن عسکری، امام یازدهم، در این روز است. در تقویم رسمی، آغاز امامت امام دوازدهم نیز به همین روز منسوب شده و روز تعطیل است.
- ۹ ربیع‌الاول: در میان شیعیان این روز به‌عنوان آغاز امامت امام دوازدهم جشن گرفته می‌شود و مراسم شادی و نورافشانی در شهرها برپاست.
- ۱۲ تا ۱۷ ربیع‌الاول، هفتهٔ وحدت: ولادت پیامبر به روایت اهل‌سنت ۱۲ و به روایت شیعه ۱۷ ربیع‌الاول است و فاصلهٔ میان این دو روز هفتهٔ وحدت نام گرفته است. کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی هر سال در همین هفته در تهران برگزار می‌شود.
- ۱۷ ربیع‌الاول (تعطیل رسمی): ولادت پیامبر اسلام به روایت شیعه و ولادت امام صادق در یک روز است. مهم‌ترین جشن مذهبی تقویم رسمی در نیمهٔ اول سال قمری است و خیابان‌ها چراغانی می‌شود.
ربیع‌الثانی
ربیع‌الثانی یا ربیع‌الآخر ماه چهارم سال قمری است؛ ماهی آرام میان جشن‌های ربیع‌الاول و سوگواری‌های جمادی.
- ۸ ربیع‌الثانی: ولادت امام حسن عسکری، امام یازدهم، در این روز ثبت شده است.
- ۱۰ ربیع‌الثانی: وفات حضرت معصومه، دختر موسی بن جعفر و خواهر امام رضا، است که حرمش در قم زیارتگاه بزرگی است.
جمادی‌الاول
جمادی‌الاول ماه پنجم سال قمری است و نامش از روزگار نام‌گذاری در فصل سرما مانده است.
- ۵ جمادی‌الاول: ولادت حضرت زینب است و در ایران روز پرستار نام گرفته؛ بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در این روز از پرستاران تقدیر می‌کنند.
- ۱۳ جمادی‌الاول: وفات حضرت فاطمه به روایتی در این روز است، یعنی ۷۵ روز پس از رحلت پیامبر. روایت دیگر را در ماه بعد می‌بینی.
جمادی‌الثانی
جمادی‌الثانی ماه ششم سال قمری و ماه پایانی نیمهٔ اول سال قمری است.
- ۳ جمادی‌الثانی (تعطیل رسمی): وفات حضرت فاطمه به روایت مشهورتر، یعنی ۹۵ روز پس از رحلت پیامبر، در این روز ثبت شده و تعطیل رسمی است. هر دو روایت در تقویم ثبت شده است.
- ۱۳ جمادی‌الثانی: وفات ام‌البنین، مادر عباس بن علی، است که نزد سوگواران جایگاه ویژه‌ای دارد.
- ۲۰ جمادی‌الثانی: ولادت حضرت فاطمه و روز مادر در ایران است. اگر دنبال پیام آماده برای همین روز هستی، متن تبریک روز مادر را ببین.
رجب
رجب ماه هفتم سال قمری و از ماه‌های حرام است؛ «حرام» یعنی ماه‌هایی که در سنت قدیم عرب جنگ در آن‌ها ناروا بود.
- ۱ رجب: ولادت امام باقر، امام پنجم، در این روز است.
- ۳ رجب: شهادت امام هادی، امام دهم، در این روز ثبت شده است.
- ۱۰ رجب: ولادت امام جواد، امام نهم، در این روز است.
- ۱۳ رجب (تعطیل رسمی): ولادت امام علی و روز پدر در ایران است؛ اعتکاف هم از همین روز شروع می‌شود و تا ۱۵ رجب ادامه دارد.
- نخستین شب جمعهٔ رجب: لیله‌الرغائب است؛ شبی که در مساجد احیا و دعا برگزار می‌شود و تاریخ قمری ثابتی ندارد چون به اولین جمعهٔ ماه گره خورده است.
- ۱۵ رجب: وفات حضرت زینب است.
- ۲۵ رجب: شهادت امام کاظم، امام هفتم، در این روز ثبت شده است.
- ۲۷ رجب (تعطیل رسمی): مبعث است؛ روزی که به باور مسلمانان پیامبر اسلام به پیامبری برانگیخته شد. از بزرگ‌ترین جشن‌های مذهبی سال است.
شعبان
شعبان ماه هشتم سال قمری و در ایران ماه جشن‌های پیاپی است.
- ۳ شعبان: ولادت امام حسین است و آغاز روزهای جشن این ماه.
- ۴ شعبان: ولادت حضرت عباس است.
- ۵ شعبان: ولادت امام سجاد، امام چهارم، در این روز است.
- ۱۱ شعبان: ولادت علی‌اکبر، فرزند امام حسین، و روز جوان در ایران است.
- ۱۵ شعبان (تعطیل رسمی): نیمهٔ شعبان و ولادت امام دوازدهم است. از مهم‌ترین جشن‌های مذهبی سال است و مسجد جمکران در این شب میزبان جمعیت بزرگی می‌شود.
رمضان
رمضان ماه نهم سال قمری و ماه روزه است؛ مسلمانان از اذان صبح تا اذان مغرب روزه می‌گیرند.
- ۱۰ رمضان: وفات حضرت خدیجه، همسر پیامبر اسلام، در این روز است.
- ۱۵ رمضان: ولادت امام حسن مجتبی است؛ در جنوب ایران کودکان در آیین گرگیعان به در خانه‌ها می‌روند و شیرینی می‌گیرند.
- ۱۹ رمضان: ضربت‌خوردن امام علی در مسجد کوفه و اولین شب قدر است؛ شیعیان این شب را تا سحر احیا می‌گیرند.
- ۲۱ رمضان (تعطیل رسمی): شهادت امام علی و دومین شب قدر است. این روز تعطیل رسمی است.
- ۲۳ رمضان: سومین شب قدر است که در برخی روایت‌ها محتمل‌ترین شب قدر دانسته شده؛ شبی که به باور مسلمانان قرآن در آن نازل شد.
- آخرین جمعهٔ رمضان: روز قدس است؛ راهپیمایی سراسری در حمایت از مردم فلسطین. تاریخ قمری ثابتی ندارد و همیشه آخرین جمعهٔ همین ماه است.
شوال
شوال ماه دهم سال قمری است و با پایان رمضان شروع می‌شود.
- ۱ شوال (تعطیل رسمی): عید فطر است؛ جشن پایان یک ماه روزه‌داری با نماز عید و پرداخت زکات فطره. روز دوم شوال هم در ایران تعطیل رسمی است.
- ۲۵ شوال (تعطیل رسمی): شهادت امام صادق، امام ششم، در این روز است و تعطیل رسمی است.
ذی‌القعده
ذی‌القعده ماه یازدهم سال قمری و از ماه‌های حرام است؛ در قدیم عرب‌ها از همین ماه برای سفر حج آماده می‌شدند.
- ۱ ذی‌القعده: ولادت حضرت معصومه و روز دختر در ایران است.
- ۱ تا ۱۱ ذی‌القعده، دههٔ کرامت: فاصلهٔ ولادت حضرت معصومه تا ولادت امام رضا دههٔ کرامت نام گرفته و در سراسر ایران جشن و آیین‌های فرهنگی برگزار می‌شود.
- ۱۱ ذی‌القعده: ولادت امام رضاست؛ حرمش در مشهد بزرگ‌ترین زیارتگاه ایران است.
- ۲۵ ذی‌القعده: روز دحوالارض است؛ در روایت‌ها روز گسترش یافتن زمین از زیر کعبه دانسته می‌شود و روزه و عبادت در آن سفارش شده است.
- آخر ذی‌القعده: شهادت امام جواد در روزهای پایانی این ماه است و مثل آخر صفر، بسته به ۲۹ یا ۳۰ روزه بودن ماه ثبت می‌شود.
ذی‌الحجه
ذی‌الحجه ماه دوازدهم و پایانی سال قمری و ماه حج است؛ حاجیان در همین ماه به مکه می‌روند.
- ۷ ذی‌الحجه: شهادت امام باقر، امام پنجم، در این روز ثبت شده است.
- ۸ ذی‌الحجه: روز ترویه و آغاز اعمال حج است؛ حاجیان در همین روز به سرزمین منا می‌روند.
- ۹ ذی‌الحجه: روز عرفه است؛ روز نیایش حاجیان در صحرای عرفات. برای غیرحاجیان هم روز دعا و روزه‌داری دانسته می‌شود.
- ۱۰ ذی‌الحجه (تعطیل رسمی): عید قربان است؛ از بزرگ‌ترین عیدهای مسلمانان که با قربانی و نماز عید همراه است.
- ۱۸ ذی‌الحجه (تعطیل رسمی): عید غدیر است؛ در باور شیعیان سالروز معرفی امام علی به جانشینی پیامبر در غدیر خم. جشن‌های خیابانی و اطعام در این روز در ایران رایج است.
- ۲۴ ذی‌الحجه: روز مباهله است؛ یادبود رویداد صدر اسلام میان پیامبر اسلام و مسیحیان نجران.
چرا تاریخ شمسی این مناسبت‌ها هر سال عوض می‌شود؟
سال قمری حدود ۳۵۴ روز است، یعنی حدود ۱۱ روز کوتاه‌تر از سال شمسی؛ پس هر مناسبت قمری هر سال حدود ۱۱ روز زودتر از سال قبل می‌رسد و آرام‌آرام در فصل‌ها می‌چرخد. از طرفی آغاز هر ماه قمری به دیده‌شدن هلال ماه نو (رویت هلال) بستگی دارد، پس یکی‌دو روز اختلاف (±۱ روز) با تقویم اعلام‌شده همیشه ممکن است. شمارش ماه و سال قمری را تقویم هجری قمری ساده توضیح داده است.
پس تاریخ شمسی دقیق هر مناسبت را باید در تقویم همان سال دید: تقویم مناسبت‌های سال تاریخ شمسی امسال همهٔ این مناسبت‌ها را یک‌جا دارد. تقویم آنلاین time.ir هم مرجع دم‌دستی همین تاریخ‌هاست.
یادت بمونه: تاریخ قمری هر مناسبت ثابت است؛ آن‌چه جابه‌جا می‌شود معادل شمسی آن است. برای برنامه‌ریزی، همیشه تقویم امسال را ببین.
این فهرست همیشه‌سبز است و نیازی به تاریخ شمسی ندارد؛ هر سال فقط کافی است معادل شمسی‌اش را در تقویم همان سال پیدا کنی. ماه رمضان با شب‌های قدر و آیین‌هایش آن‌قدر حرف دارد که قرار است بعداً یک پست جداگانه برایش بنویسیم.
دیدگاه‌ها