مناسبت‌های شمسی که هر سال سر جای خودشان هستند
فهرست کامل مناسبت‌های شمسی از فروردین تا اسفند؛ هر مناسبت با تاریخ ثابت و توضیح کوتاه، از نوروز و روز معلم تا شب یلدا و سپندارمذگان.
مناسبت‌های شمسی آن‌هایی هستند که تاریخشان در تقویم ما ثابت است و هر سال سر جای خودشان می‌مانند؛ برخلاف مناسبت‌های قمری که هر سال جابه‌جا می‌شوند. در این فهرست همهٔ مناسبت‌های شمسی را ماه‌به‌ماه آورده‌ایم، هر کدام با یک توضیح کوتاه. اگر تاریخ روز هفته و مناسبت‌های قمری و میلادی سال را هم می‌خواهی، آن‌ها را در تقویم مناسبت‌های سال ببین.
فروردین
- ۱ تا ۴ فروردین: جشن نوروز (تعطیل رسمی). آغاز سال نو و بزرگ‌ترین جشن ایرانی با سفرهٔ هفت‌سین و دیدوبازدید؛ چهار روز اول سال تعطیل رسمی است.
- ۶ فروردین: روز امید و شادباش‌نویسی؛ زادروز اشوزرتشت. در باور زرتشتیان، روز تولد زرتشت، پیام‌آور باستانی ایران است و به هم شادباش می‌نویسند.
- ۱۰ فروردین: جشن آبانگاه. جشنی کهن برای گرامیداشت آب‌ها و باران؛ از جشن‌های ماهانهٔ ایران باستان است.
- ۱۲ فروردین: روز جمهوری اسلامی (تعطیل رسمی). سالروز همه‌پرسی سال ۱۳۵۸ که نظام جمهوری اسلامی با رأی مردم تأیید شد.
- ۱۳ فروردین: روز طبیعت، سیزده‌بدر (تعطیل رسمی). آخرین روز تعطیلات نوروز که مردم برای گره‌زدن سبزه و گذراندن روز در طبیعت بیرون می‌روند.
- ۱۷ فروردین: جشن سروشگان (سروش‌روز). روز گرامیداشت سروش، ایزد پیام‌آوری و نگهبانی در باور ایران باستان.
- ۱۹ فروردین: جشن فروردینگان (فروردین‌روز). روز یادبود درگذشتگان؛ زرتشتیان در این روز بر سر مزار رفتگان می‌روند و دعا می‌خوانند.
- ۲۳ فروردین: روز دندانپزشک. روز گرامیداشت دندانپزشکان و یادآوری مراقبت از سلامت دهان و دندان.
- ۲۵ فروردین: روز بزرگداشت عطار نیشابوری. یادبود شاعر و عارف نامدار ایرانی، صاحب منطق‌الطیر و تذکره‌الاولیا.
- ۲۹ فروردین: روز ارتش جمهوری اسلامی ایران. سالروز رژهٔ تاریخی ارتش در سال ۱۳۵۸ و روز گرامیداشت نیروهای زمینی، هوایی و دریایی ارتش.
- ۳۰ فروردین: روز علوم آزمایشگاهی؛ زادروز حکیم جرجانی. به یاد سید اسماعیل جرجانی، پزشک و دانشمند نامدار ایرانی که کتاب ذخیرهٔ خوارزمشاهی را نوشت.
اردیبهشت
- ۱ اردیبهشت: روز بزرگداشت سعدی. یادبود شاعر شیرازی گلستان و بوستان که پندهایش قرن‌هاست در زبان مردم جاری است.
- ۳ اردیبهشت: روز بزرگداشت شیخ بهایی؛ روز ملی کارآفرینی و روز معماری. شیخ بهایی دانشمند و معمار دورهٔ صفوی بود و این روز به نام او به معماری و کارآفرینی پیوند خورده است.
- ۶ اردیبهشت: سالگرد فاجعهٔ انفجار بندرعباس. یادبود جان‌باختگان انفجار سال ۱۴۰۴ در اسکلهٔ بندرعباس.
- ۹ اردیبهشت: روز ملی روانشناس و مشاور. روز گرامیداشت کسانی که به سلامت روان مردم کمک می‌کنند.
- ۱۰ اردیبهشت: جشن چهلم نوروز؛ روز ملی خلیج فارس. چهل روز پس از نوروز، با نام فارسی خلیج فارس گره خورده است.
- ۱۱ اردیبهشت: روز جهانی کارگر. روز همبستگی کارگران جهان که با ۱ مه برابری می‌کند و در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.
- ۱۲ اردیبهشت: روز معلم. سالروز شهادت مرتضی مطهری در سال ۱۳۵۸؛ روزی برای قدردانی از معلم‌ها و استادها.
- ۱۵ اردیبهشت: جشن میانهٔ بهار (بهاربد)؛ روز شیراز. میانهٔ فصل بهار که در شیراز با نام روز این شهر جشن گرفته می‌شود.
- ۲۲ اردیبهشت: زادروز مریم میرزاخانی؛ روز جهانی زن در ریاضیات. یادبود نابغهٔ ایرانی ریاضیات که مدال فیلدز گرفت و نامش به این روز جهانی پیوند خورده است.
- ۲۵ اردیبهشت: روز بزرگداشت فردوسی. یادبود شاعر حماسه‌سرای شاهنامه که زبان فارسی را زنده نگه داشت.
- ۲۷ اردیبهشت: روز ارتباطات و روابط عمومی. روزی برای قدردانی از کسانی که میان سازمان‌ها و مردم پل می‌زنند.
- ۲۸ اردیبهشت: روز بزرگداشت حکیم عمر خیام. یادبود ریاضیدان، ستاره‌شناس و شاعر رباعی‌های ماندگار.
خرداد
- ۱ خرداد: روز بهره‌وری و بهینه‌سازی مصرف. روزی برای یادآوری استفادهٔ درست از وقت، انرژی و منابع.
- ۱ خرداد: روز بزرگداشت ملاصدرا. یادبود فیلسوف نامدار دورهٔ صفوی، صاحب حکمت متعالیه.
- ۲ خرداد: سالگرد فروریختن ساختمان متروپل آبادان. یادبود جان‌باختگان حادثهٔ سال ۱۴۰۱.
- ۳ خرداد: فتح خرمشهر؛ روز مقاومت، ایثار و پیروزی. سالروز آزادی خرمشهر در عملیات بیت‌المقدس سال ۱۳۶۱.
- ۴ خرداد: روز دزفول؛ روز مقاومت و پایداری. به یاد پایداری مردم دزفول در برابر موشک‌باران سال‌های جنگ.
- ۶ خرداد: جشن خردادگان (خردادروز). از جشن‌های ماهانهٔ ایران باستان برای گرامیداشت آب و خرداد، ایزد نگهبان آب‌ها.
- ۱۴ خرداد: رحلت حضرت امام خمینی (تعطیل رسمی). سالروز درگذشت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸.
- ۱۵ خرداد: قیام ۱۵ خرداد (تعطیل رسمی). سالروز قیام خونین سال ۱۳۴۲ در اعتراض به دستگیری امام خمینی.
- ۲۵ خرداد: روز ملی گل و گیاه. روزی برای پاسداشت گل‌کاری و فضای سبز شهرها و خانه‌ها.
- ۳۱ خرداد: سالروز زلزلهٔ رودبار و منجیل. یادبود جان‌باختگان زمین‌لرزهٔ ویرانگر سال ۱۳۶۹ در گیلان و زنجان.
تیر
- ۱ تیر: جشن آب‌پاشونک؛ جشن آغاز تابستان. جشنی کهن برای شروع تابستان که در آن به هم آب می‌پاشیدند.
- ۷ تیر: انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛ روز قوهٔ قضاییه. سالروز انفجار سال ۱۳۶۰ که به شهادت بهشتی و یارانش انجامید و روز گرامیداشت دستگاه قضا شد.
- ۸ تیر: روز مبارزه با سلاح‌های شیمیایی و میکروبی. یادآور قربانیان بمباران شیمیایی سردشت و حلبچه در سال‌های جنگ.
- ۱۰ تیر: روز صنعت و معدن؛ زادروز بابک خرمدین؛ روز صائب تبریزی. یک روز با سه یادبود: تلاش صنعتگران، سردار دلیر ایرانی و شاعر نامدار سبک هندی.
- ۱۲ تیر: سالگرد شلیک به پرواز ۶۵۵ ایران‌ایر. یادبود مسافران هواپیمای مسافربری که در سال ۱۳۶۷ با شلیک ناو آمریکایی سرنگون شد.
- ۱۳ تیر: جشن تیرگان؛ بزرگداشت آرش کمانگیر. جشنی کهن برای آب و باران که به افسانهٔ جان‌فشانی آرش در تعیین مرز ایران گره خورده است.
- ۱۴ تیر: روز قلم. روز گرامیداشت نویسندگان و اهل قلم و قدرت نوشتن.
- ۲۱ تیر: روز عفاف و حجاب. سالروز قیام مسجد گوهرشاد در سال ۱۳۱۴ در اعتراض به کشف حجاب رضاخانی.
- ۲۲ تیر: زادروز محمد خوارزمی؛ روز ملی فناوری اطلاعات. به یاد دانشمند نامداری که واژهٔ الگوریتم از نام او گرفته شده است.
- ۲۵ تیر: روز بهزیستی و تأمین اجتماعی. روز گرامیداشت نهادهای حمایتی و بیمه‌های اجتماعی.
- ۲۷ تیر: سالروز پذیرش قطعنامهٔ ۵۹۸. قطعنامهٔ شورای امنیت که ایران در سال ۱۳۶۷ پذیرفت و جنگ هشت‌ساله پایان یافت.
مرداد
- ۷ مرداد: جشن مردادگان (مردادروز). از جشن‌های ماهانهٔ ایران باستان برای گرامیداشت مرداد، ایزد جاودانگی و بی‌مرگی.
- ۸ مرداد: روز بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی. یادبود فیلسوف نامدار و بنیان‌گذار حکمت اشراق.
- ۱۰ مرداد: جشن چلهٔ تابستان. میانهٔ تابستان و آغاز چهل روز گرمای چله که در فرهنگ عامه حساب جداگانه‌ای داشت.
- ۱۴ مرداد: سالروز صدور فرمان مشروطیت. سالروز فرمان مظفرالدین‌شاه در سال ۱۲۸۵ که به تشکیل مجلس و حکومت قانون انجامید.
- ۱۷ مرداد: روز خبرنگار. سالروز شهادت محمود صارمی، خبرنگار ایرانی در مزار شریف در سال ۱۳۷۷؛ روز قدردانی از خبرنگاران.
- ۲۸ مرداد: سالگرد وقایع ۲۸ مرداد؛ فاجعهٔ سینما رکس آبادان. یادبود کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ علیه دولت مصدق و جان‌باختگان آتش‌سوزی سینما رکس در سال ۱۳۵۷.
شهریور
- ۱ شهریور: روز بزرگداشت ابوعلی سینا و روز پزشک. زادروز پورسینا، پزشک و فیلسوف نامدار ایرانی و روز قدردانی از پزشکان.
- ۲ شهریور: آغاز هفتهٔ دولت. هفته‌ای به یاد شهیدان رجایی و باهنر و برای معرفی خدمات دولت به مردم.
- ۴ شهریور: زادروز کوروش بزرگ؛ جشن شهریورگان (شهریورروز). زادروز بنیان‌گذار هخامنشیان که با جشن ماهانهٔ شهریور در یک روز آمده است.
- ۵ شهریور: روز بزرگداشت محمدبن زکریای رازی و روز داروساز. یادبود پزشک و شیمی‌دان نامدار ایرانی و روز قدردانی از داروسازان.
- ۸ شهریور: انفجار دفتر نخست‌وزیری؛ روز مبارزه با تروریسم. سالروز شهادت رجایی و باهنر در سال ۱۳۶۰.
- ۱۱ شهریور: روز ملی صنعت چاپ. روز گرامیداشت صنعت چاپ و فعالان نشر و مطبوعات.
- ۱۲ شهریور: سالروز شهادت رئیسعلی دلواری. یادبود سردار مبارزه با اشغالگران انگلیسی در جنوب ایران در سال ۱۲۹۴.
- ۱۳ شهریور: روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی. یادبود دانشمند بزرگ ایران در ستاره‌شناسی، ریاضیات و تاریخ.
- ۲۱ شهریور: روز سینما. سالروز تأسیس سینمای ایران و روز گرامیداشت سینماگران.
- ۲۷ شهریور: روز شعر و ادب پارسی؛ روز بزرگداشت استاد شهریار. سالروز درگذشت شاعر نامدار تبریزی و روز پاسداشت شعر فارسی.
- ۳۱ شهریور: آغاز هفتهٔ دفاع مقدس. سالروز آغاز جنگ تحمیلی در سال ۱۳۵۹ و شروع هفته‌ای برای یادبود شهدا و ایثارگران.
مهر
- ۱ مهر: سالگرد آغاز حملهٔ مغول به ایران. یادبود یورش ویرانگر مغولان در پاییز سال ۵۹۸ خورشیدی.
- ۴ مهر: روز گرامیداشت سربازان وطن. روز قدردانی از سربازانی که امنیت کشور را نگه می‌دارند.
- ۷ مهر: روز آتش‌نشانی و ایمنی؛ سقوط هواپیمای فرماندهان جنگ؛ روز شمس تبریزی. یک روز با سه یادبود: قدردانی از آتش‌نشانان، شهدای سقوط هواپیما در سال ۱۳۶۰ و عارف نامدار و مراد مولوی.
- ۸ مهر: روز بزرگداشت مولوی. یادبود شاعر بزرگ مثنوی معنوی و غزلیات شمس.
- ۱۰ مهر: جشن مهرگان (مهرروز). جشن کهن مهر و دوستی و برداشت محصول؛ دومین جشن بزرگ ایران باستان پس از نوروز.
- ۱۴ مهر: روز دامپزشکی. روز گرامیداشت دامپزشکان و سلامت دام و بهداشت عمومی.
- ۱۶ مهر: روز ملی کودک. روزی برای توجه به حقوق، بازی و شادی بچه‌ها.
- ۲۰ مهر: روز بزرگداشت حافظ. یادبود شاعر غزل‌های ماندگار که دیوانش در خانهٔ هر ایرانی است.
- ۲۱ مهر: روز پیروزی کاوه و فریدون بر ضحاک. در روایت شاهنامه، روزی که فریدون با درفش کاوه بر ستم ضحاک پیروز شد.
- ۲۶ مهر: روز تربیت بدنی و ورزش. روز گرامیداشت ورزش و فعالیت بدنی.
- ۲۸ مهر: زادروز ستارخان. یادبود سردار ملی و از فرماندهان جنبش مشروطه در تبریز.
- ۲۹ مهر: روز ملی کوهنورد. روز گرامیداشت کوهنوردان و فرهنگ کوهستان.
آبان
- ۱ آبان: روز آمار و برنامه‌ریزی؛ روز ابوالفضل بیهقی. هم روز توجه به آمار در تصمیم‌گیری است و هم یادبود تاریخ‌نگار نامدار و نویسندهٔ تاریخ بیهقی.
- ۷ آبان: سالروز ورود کوروش بزرگ به بابل. ورود کوروش به بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، با منشور حقوق بشر او.
- ۸ آبان: روز ملی محیط‌بان. روز قدردانی از نگهبانان طبیعت و حیات وحش ایران.
- ۱۰ آبان: جشن آبانگان (آبان‌روز). از جشن‌های ماهانهٔ ایران باستان برای گرامیداشت آب و ایزدبانوی آناهیتا.
- ۱۴ آبان: روز ملی مازندران. روزی برای پاسداشت فرهنگ و طبیعت استان مازندران.
- ۱۵ آبان: جشن میانهٔ پاییز. میانهٔ پاییز که در گاه‌شمار کهن جشن جداگانه‌ای داشت.
- ۱۸ آبان: روز ملی کیفیت. روز توجه به کیفیت کالا و خدمات.
- ۲۴ آبان: روز کتاب و کتابخوانی. آغاز هفتهٔ کتاب؛ روزی برای آشتی با کتاب و کتابخانه.
آذر
- ۱ آذر: آذر جشن. از جشن‌های ایران باستان برای گرامیداشت آتش و آغاز ماه آذر.
- ۵ آذر: روز بسیج مستضعفان. سالروز تشکیل بسیج در سال ۱۳۵۸ به فرمان امام خمینی.
- ۷ آذر: سالروز عملیات مروارید؛ روز نیروی دریایی ارتش. یادبود نبرد دریایی پیروز سال ۱۳۵۹ در خلیج فارس.
- ۹ آذر: جشن آذرگان (آذرروز). از جشن‌های ماهانهٔ ایران باستان برای گرامیداشت آتش.
- ۱۳ آذر: روز صنعت بیمه. روز توجه به بیمه و امنیت مالی خانواده‌ها.
- ۱۵ آذر: روز حسابدار. روز قدردانی از حسابداران.
- ۱۶ آذر: روز دانشجو. سالروز اعتراض خونین دانشجویان در سال ۱۳۳۲ به سفر معاون رئیس‌جمهور آمریکا؛ روز جنبش دانشجویی ایران.
- ۲۵ آذر: روز پژوهش و فناوری. آغاز هفتهٔ پژوهش؛ روزی برای پاسداشت تحقیق و نوآوری.
- ۳۰ آذر: جشن شب یلدا، شب چله. بلندترین شب سال با دورهمی خانوادگی، هندوانه و انار و فال حافظ؛ همهٔ نوشته‌های ما درباره‌اش در صفحهٔ شب یلدا کنار هم است.
دی
- ۱ دی: جشن خرم‌روز؛ نخستین جشن دیگان. اول دی‌ماه که روز و ماه هم‌نام می‌شوند و در ایران باستان جشن می‌گرفتند.
- ۳ دی: سالروز عملیات کربلای ۴. یادبود شهدای عملیات آبی‌خاکی سال ۱۳۶۵ در اروندرود.
- ۵ دی: سالگرد زمین‌لرزهٔ بم؛ سالروز شهادت اشوزرتشت. هم یادبود جان‌باختگان زلزلهٔ ویرانگر بم در سال ۱۳۸۲ و هم روز درگذشت زرتشت در باور زرتشتیان.
- ۸ دی: دومین جشن دیگان؛ روز یعقوب لیث صفاری. دومین روز هم‌نام ماه دی و یادبود نخستین پادشاه ایرانی پس از اسلام.
- ۹ دی: سالگرد اعدام میهن‌پرستان تبریز. یادبود اعدام آزادی‌خواهان تبریز به دست قوای روس در سال ۱۲۹۰.
- ۱۲ دی: روز حافظ. روزی در تقویم رسمی به نام شاعر بزرگ غزل فارسی.
- ۱۳ دی: سالروز شهادت سردار سلیمانی. یادبود شهادت قاسم سلیمانی در سال ۱۳۹۸.
- ۱۵ دی: سومین جشن دیگان. سومین روز هم‌نام ماه دی که در گاه‌شمار کهن جشن گرفته می‌شد.
- ۱۶ دی: سالگرد غرق‌شدن کشتی سانچی. یادبود جان‌باختگان نفتکش ایرانی در سال ۱۳۹۶.
- ۱۸ دی: سالگرد شلیک به پرواز ۷۵۲ اوکراین. یادبود مسافران هواپیمای اوکراینی در سال ۱۳۹۸.
- ۱۹ دی: سالروز درگذشت اکبر هاشمی رفسنجانی. یادبود رئیس‌جمهور پیشین ایران در سال ۱۳۹۵.
- ۲۰ دی: سالروز قتل امیرکبیر. یادبود صدراعظم اصلاح‌گر ناصرالدین‌شاه که در سال ۱۲۳۰ در حمام فین کاشان کشته شد.
- ۲۳ دی: چهارمین جشن دیگان. آخرین روز هم‌نام ماه دی در گاه‌شمار کهن.
- ۳۰ دی: سالگرد آتش‌سوزی و فروریختن ساختمان پلاسکو. یادبود آتش‌نشانان شهید حادثهٔ سال ۱۳۹۵ در تهران.
بهمن
- ۱ بهمن: زادروز فردوسی. زادروز شاعر شاهنامه که زبان و هویت ایرانی را پاس داشت.
- ۲ بهمن: جشن بهمنگان (بهمن‌روز). از جشن‌های ماهانهٔ ایران باستان برای گرامیداشت بهمن، ایزد اندیشهٔ نیک.
- ۶ بهمن: بزرگداشت صفی‌الدین ارموی؛ روز موسیقی ایرانی. یادبود موسیقی‌دان نامدار سدهٔ هفتم و روز پاسداشت موسیقی سنتی ایران.
- ۱۰ بهمن: جشن سده. جشن کهن کشف آتش که به هوشنگ‌شاه نسبت داده می‌شود و پنجاه‌به‌نوروز هم خوانده می‌شود.
- ۱۲ بهمن: سالروز بازگشت امام خمینی به ایران. بازگشت تاریخی امام در سال ۱۳۵۷ پس از سال‌ها تبعید و آغاز دههٔ فجر.
- ۱۵ بهمن: جشن میانهٔ زمستان. میانهٔ فصل زمستان که در گاه‌شمار کهن جشنی جداگانه داشت.
- ۱۹ بهمن: روز نیروی هوایی. سالروز بیعت تاریخی کارکنان نیروی هوایی با امام خمینی در سال ۱۳۵۷.
- ۲۲ بهمن: پیروزی انقلاب اسلامی (تعطیل رسمی). سالروز پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷ و پایان حکومت پهلوی.
- ۲۹ بهمن: جشن سپندارمذگان و روز عشق؛ فاجعهٔ انفجار قطار نیشابور. جشن کهن ایرانیِ زمین و مهر که امروز سپندارمذگان، روز عشق ایرانی خوانده می‌شود؛ همین روز یادبود جان‌باختگان انفجار قطار نیشابور در سال ۱۳۸۲ هم هست.
اسفند
- ۵ اسفند: روز بزرگداشت خواجه نصیرالدین طوسی و روز مهندس. یادبود دانشمند نامدار مراغه و روز قدردانی از مهندسان.
- ۷ اسفند: سالروز استقلال کانون وکلا؛ روز وکیل مدافع. سالروز استقلال کانون وکلای دادگستری در سال ۱۳۳۱.
- ۱۵ اسفند: روز درختکاری. آغاز هفتهٔ منابع طبیعی؛ روزی که مردم نهال می‌کارند.
- ۲۵ اسفند: پایان سرایش شاهنامه؛ روز پروین اعتصامی. هم سالروز پایان کار بزرگ فردوسی و هم یادبود شاعر نامدار معاصر.
- ۲۹ اسفند: روز ملی شدن صنعت نفت ایران. سالروز تصویب قانون ملی‌شدن نفت در سال ۱۳۲۹ به پیشگامی مصدق.
این مناسبت‌ها اینجا نیستند؟
اگر مناسبتی را در این فهرست پیدا نکردی، علتش این است که تاریخ شمسی ثابت ندارد: مناسبت‌های مذهبی مثل روز مادر و عید فطر با تقویم قمری هر سال جابه‌جا می‌شوند و روزهای جهانی مثل ولنتاین با تقویم میلادی حساب می‌شوند؛ تاریخ امسالِ هر دو گروه را در تقویم مناسبت‌های سال می‌بینی. چهارشنبه‌سوری هم تاریخ ثابت ندارد و به آخرین سه‌شنبه‌شب سال می‌افتد، پس تاریخش را هر سال از همان تقویم سالانه بردار. مبنای تاریخ‌های این صفحه تقویم رسمی کشور است که آن را می‌توانی در سایت time.ir هم ببینی. اگر می‌خواهی خود تقویم شمسی را بهتر بشناسی، تقویم شمسی چیست را بخوان.
یادت بمونه: مناسبت‌های این فهرست هر سال سر جای خودشان‌اند؛ کافی است یک‌بار تاریخشان را ثبت کنی و دیگر لازم نیست هر سال دنبالشان بگردی.
حالا که فهرست کامل را داری، تاریخ‌های مهم خودت را از میانشان جدا کن و برایشان یادآور بگذار؛ برای مناسبت‌های متحرک سال، همان تقویم مناسبت‌های سال را هر پاییز دوباره نگاه کن.
دیدگاه‌ها