نوروز در کشورهای دیگر؛ این جشن تا کجا گسترده است؟

نوروز را سیزده کشور در پروندهٔ یونسکو دارند: افغانستان، آذربایجان، ازبکستان، ایران، ترکمنستان، ترکیه، تاجیکستان، پاکستان، عراق، قرقیزستان، قزاقستان، مغولستان و هند [۱]. از این سیزده کشور هشت‌تا نوروز را در قانون یا تقویم رسمی‌شان تعطیل کرده‌اند: ایران، آذربایجان، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان (با نام «جشن ملی بهار»)، عراق، قزاقستان و قرقیزستان. در پنج کشور دیگر، یعنی افغانستان، ترکیه، پاکستان، هند و مغولستان، نوروز تعطیل رسمی نیست. جشن گرفتن یک آیین است و تعطیل شدن تصمیم یک دولت، برای همین این دو فهرست یکی نیستند.

جدول را ببین، بعد سه چیزی را که معمولاً با هم قاطی می‌شوند، یعنی ثبت یونسکو، روز جهانی ۲۱ مارس و معنای «ثبت میراث»، از هم جدا می‌کنیم و می‌رسیم به این سؤال که چرا نوروز در همسایه‌ها هم هست. اگر دنبال همهٔ نوشته‌های نوروز می‌گردی، از صفحهٔ نوروز شروع کن.

کدام کشورها نوروز را جشن می‌گیرند؟

ستون دوم جدول از متن قانون، تقویم رسمی، اعلام دولت یا یک گزارش خبری آمده و منبع هر ردیف کنار آن است. «—» یعنی در منابعی که دیده‌ایم توصیفی از شکل جشن پیدا نکردیم؛ معنایش این نیست که جشنی برگزار نمی‌شود.

کشور	تعطیل رسمی؟	شکل جشن
ایران	بله؛ ۱ تا ۴ فروردین [۲]	سفرهٔ هفت‌سین و چهارشنبه‌سوری پیش از آن [۳]
آذربایجان	بله؛ پنج روز [۴]	جشن‌های عمومی، بازی‌های سنتی، سفره‌های جمعی [۳]
افغانستان	نه؛ طالبان از ۲۰۲۲ تعطیلی را برداشته‌اند [۵]	پیش‌تر: پرچم‌برافرازی در مزار شریف، جشن‌های غذا و موسیقی؛ امروز بیشتر در خانه [۶]
ازبکستان	بله؛ ۲۱ مارس [۷]	جشن‌های بزرگ عمومی، بازی‌های سنتی، سفرهٔ جمعی [۳]
تاجیکستان	بله؛ ۲۱ تا ۲۴ مارس [۸]	«جشن بزرگ» و «جشن ملیِ موروثی»، به‌ویژه در بدخشان [۹]
ترکمنستان	بله؛ ۲۱ و ۲۲ مارس، با نام «جشن ملی بهار» [۱۰]	—
ترکیه	نه؛ در قانون ۲۴۲۹ نیست [۱۱]	کردها و جماعت‌های ترک‌زبان جشن می‌گیرند [۹]
پاکستان	نه؛ فقط در فهرست تعطیلات اختیاری، با تاریخ ۱۵ اوت [۱۲]	—
هند	نه؛ فقط تعطیل «محدود» سال نو پارسی در ۱۵ اوت [۱۳]	در تاریخ، دربارهای مسلمان شبه‌قاره هم آن را جشن می‌گرفتند [۹]
عراق	بله؛ ۲۱ مارس طبق قانون ۲۰۲۴ [۱۴]؛ اقلیم کردستان در ۲۰۲۶: ۱۹ تا ۲۹ مارس [۱۵]	کردها: آتش‌افروزی، موسیقی و رقص، پیک‌نیک و سمنو [۹]
قزاقستان	بله؛ ۲۱ تا ۲۳ مارس [۱۶]	—
قرقیزستان	بله؛ ۲۱ مارس [۱۷]	کشتی سنتی [۱۸]
مغولستان	نه؛ در فهرست تعطیلات عمومی قانون کار نیست [۱۹]	قزاق‌های مغولستان: ۲۲ مارس، دو شمع، سوپ کوجه [۱]

چند ردیف که توضیح می‌خواهد

آن هشت کشور هم یک‌جور تعطیل نمی‌گذارند. آذربایجان روزهای دقیق جشن را هر سال جدا اعلام می‌کند، و قانون کارش می‌گوید مقام‌های اجرایی آن‌ها را تا پایان دسامبر منتشر می‌کنند [۴]. قزاقستان روزهای جشن را در قانون معین کرده و نوشته که اگر یکی‌شان به آخر هفته بیفتد، نخستین روز کاری بعدش تعطیل می‌شود [۱۶]. ازبکستان [۷]، تاجیکستان [۸] و قرقیزستان [۱۷] این روزها را در قانونشان فهرست کرده‌اند. ترکمنستان نوروز را با نام «جشن ملی بهار» آورده؛ نقل خبرگزاری دولتی آن کشور از قانون کار نام نوروز را نمی‌آورد [۱۰].

پاکستان، هند و مغولستان. در پاکستان و هند نوروز یا «سال نو پارسی» فقط در فهرست‌های اختیاری یا محدود آمده، هر دو با تاریخ ۱۵ اوت. بخشنامهٔ پاکستان برای ۲۰۲۶ می‌گوید تعطیلات اختیاری ویژهٔ هر آیین است و به تشخیص رئیس هر سازمان داده می‌شود [۱۲]؛ فهرست مرکزی هند هم ۲۱ مارس را نیاورده است [۱۳]. قانون کار مغولستان، مصوب ۲۰۲۱، نُه تعطیل عمومی را می‌شمارد و نوروز میان آن‌ها نیست [۱۹]. با این حال در بایان‌اولگی، جایی که قزاق‌ها جشن می‌گیرند، دفتر فرماندار استان برای ۲۰۲۵ برنامهٔ نوروز را از ۱۵ تا ۲۲ مارس تعیین کرده بود [۲۰]. این برنامهٔ محلی است، نه تعطیلی ملی.

ترکیه. نوروز را کردها و جماعت‌های ترک‌زبان جشن می‌گیرند؛ ایرانیکا (نسخهٔ ۲۰۰۰ با به‌روزرسانی ۲۰۱۶) از جشن کردهای ترکیه و از همایش آنکارا دربارهٔ نوروز در منطقه‌های ترک‌زبان می‌نویسد [۹]. ۲۱ مارس در فهرست تعطیلات قانون ۲۴۲۹ نیست [۱۱]. تا ۱۷ آبان ۱۴۰۵ دو پیشنهاد قانونی از دو حزب مختلف به مجلس رسیده، یکی در مارس ۲۰۲۵ (فروردین ۱۴۰۴) و دیگری در مارس ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵)، و هر دو هنوز در کمیسیون مانده‌اند [۱۱].

عراق. ۲۱ مارس در قانون عطل رسمی ۲۰۲۴ برای کل کشور آمده و این قانون جای قانون ۱۹۷۲ را گرفته است [۱۴]. اقلیم کردستان جدا از آن، در ۲۰۲۶ از ۱۹ تا ۲۹ مارس تعطیل اداری اعلام کرد و نوروز و عید فطر را در یک بازه گذاشت [۱۵]. این دو تصمیم از یک سند نیستند.

افغانستان. طالبان در مارس ۲۰۲۲، نخستین نوروز پس از بازگشتشان به قدرت، اعلام کردند نوروز تعطیل رسمی نیست. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی آن زمان، گفت دولت جشن رسمی برگزار نمی‌کند ولی جلوی جشن مردم را هم نمی‌گیرد؛ به گفتهٔ او دولت جشن‌هایی را که آموزه‌های اسلام توصیه نکرده برگزار نمی‌کند [۵]. رادیو اروپای آزاد (RFE/RL) در ۱۹ مارس ۲۰۲۵ همین لغو را گزارش می‌کند و می‌نویسد افغان‌هایی که با آن‌ها گفت‌وگو کرده، ممنوعیت‌هایی مثل ممنوعیت موسیقی و ورود زنان به پارک‌ها را مانع جشن گرفتن معنادار می‌دانند [۶].

سه چیزی که قاطی می‌شوند

ثبت یونسکو: ۲۰۰۹، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۴

یونسکو نوروز را در ۲۰۰۹ در فهرست نمایندهٔ میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت کرد. آن سال هفت کشور پرونده را فرستاده بودند: آذربایجان، هند، ایران، قرقیزستان، پاکستان، ترکیه و ازبکستان [۱۸]. در ۲۰۱۶ پنج کشور دیگر، یعنی افغانستان، عراق، قزاقستان، تاجیکستان و ترکمنستان، به آن پیوستند [۲۱]، و در ۲۰۲۴ مغولستان [۲۲].

به این پیوستن‌ها «ثبت با پایهٔ گسترده» می‌گویند. هر بار پروندهٔ تازه‌ای تنظیم شد (شمارهٔ ۰۰۲۸۲ در ۲۰۰۹، ۰۱۱۶۱ در ۲۰۱۶ و ۰۲۰۹۷ در ۲۰۲۴) و ثبت تازه جای ثبت پیشین را گرفت: تصمیم ۲۰۱۶ می‌گوید ثبت کنونی ثبت ۲۰۰۹ را جایگزین می‌کند [۲۱]، و تصمیم ۲۰۲۴ می‌گوید ثبت تازه ثبت ۲۰۱۶ را در خود دارد و جایگزینش می‌شود [۲۲]. برای همین صفحهٔ یونسکو «ثبت‌شده در ۲۰۲۴» را نشان می‌دهد، با اینکه نخستین ثبت ۲۰۰۹ است [۱].

عنوان ثبت هم بلندتر شده: در ۲۰۰۹ شش املا داشت، امروز دوازده نام با هشت املای متفاوت، از Nawrouz و Novruz تا Nauryz و Nooruz [۱]. یک عنصر، چند نام.

روز جهانی نوروز: ۲۱ مارس

این یکی به فهرست یونسکو ربطی ندارد. مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۰۱۰ با قطعنامهٔ A/RES/64/253، ۲۱ مارس را «روز جهانی نوروز» اعلام کرد [۳]. متنی که یونسکو از این قطعنامه نقل می‌کند، تلاش کشورهایی را که نوروز در آن‌ها جشن گرفته می‌شود برای حفظ آن می‌ستاید و همهٔ کشورهای عضو را تشویق می‌کند آگاهی‌رسانی کنند و هر سال مراسمی برگزار کنند؛ در همین بخش از تعطیلی حرفی نیست [۲۳]. روز جهانی یک تاریخ یادآوری است، نه تعطیلی رسمی.

اگر در صفحهٔ سازمان ملل به «نوروز در ۲۰۱۶ ثبت شد» برخوردی، گیج نشو. متن اصلی همان صفحه ثبت یونسکو را ۲۰۰۹ می‌داند [۳]، و جملهٔ کادر کناری عین متن تصمیم ۲۰۱۶ است [۲۱]. ۲۰۱۶ گسترش ثبت بود، نه ثبت نخست، و ۲۰۲۴ آخرین جایگزینی است که صفحهٔ یونسکو نشان می‌دهد [۱].

ثبت میراث یعنی چه؟

یونسکو یک آیین زنده را همراه با برنامه‌ای برای نگهداری‌اش ثبت می‌کند [۲۲]. تصمیم ۲۰۰۹ می‌گوید چه اقدام‌هایی پیشنهاد شده و چه کسانی در آن شرکت دارند [۱۸]، و تصمیم ۲۰۱۶ همین را دوباره آورده [۲۱]. یونسکو نوروز را «میراث زندهٔ مشترک» در آسیا و خاورمیانه می‌نامد [۱]؛ پروندهٔ چندکشوری یعنی چند دولت و جامعه با هم این عنصر را معرفی کرده‌اند.

در هیچ‌کدام از سه تصمیم نوروز به یک کشور نسبت داده نمی‌شود. تصمیم ۲۰۰۹ فقط می‌گوید آیین‌ها از جایی به جای دیگر فرق دارند، از پریدن از روی آتش در ایران تا کشتی سنتی در قرقیزستان، و یاد جمشید، پادشاه اسطوره‌ای ایران، یکی از سنت‌های محلی است [۱۸]. «ثبت یونسکو یعنی نوروز مال فلان کشور است» چیزی نیست که سند بگوید.

چرا نوروز در کشورهای همسایه هم هست؟

چون نوروز جشن اعتدال بهاری است و در گسترهٔ وسیعی از آسیا و خاورمیانه گرفته می‌شود؛ مرزهای امروزی از خود جشن جوان‌ترند. منابع این را از چند سو می‌گویند.

• جشنی مشترک. یونسکو می‌گوید نوروز در بالکان، حوضهٔ دریای سیاه، قفقاز، آسیای مرکزی، خاورمیانه و جاهای دیگر جشن گرفته می‌شود [۲۳]. تصمیم ۲۰۰۹ هم می‌گوید روزش ۲۱ مارس است (در ایران گاهی ۲۰ مارس) و این تاریخ در اصل از محاسبهٔ نجومی آمده [۱۸].
• راه فرهنگ فارسی. برای دورهٔ اسلامی، شهبازی در ایرانیکا می‌گوید هرجا فرهنگ فارسی رفته، نوروز هم با آن رفته است. او از یمن و مصر فاطمی تا دربارهای مسلمان شبه‌قارهٔ هند، سلطان‌ها و کارگزاران عثمانی، امیران بخارا و مردم آسیای مرکزی و قفقاز نمونه می‌آورد، و تاجیک‌ها، افغان‌ها و کردهای عراق، سوریه و ترکیه را، که ملت‌هایی با پیشینهٔ ایرانی‌اند، جشن‌گیرندگان پرشور می‌شمارد [۹]. این تحلیل یک نویسنده است.
• جشن ترک‌زبان‌ها. همایش ۲۱ تا ۲۳ مارس ۲۰۰۰ در آنکارا، به نوشتهٔ ایرانیکا، گسترهٔ جشن نوروز را میان قزاق‌ها، ازبک‌ها، قرقیزها، ترکمن‌ها و جماعت‌های ترک‌زبان آناتولی و قفقاز شمالی نشان می‌دهد [۹]. یعنی داستان فقط رفتن از ایران به همسایه‌ها نیست.

نکتهٔ دیگر را همان مقاله می‌گوید: تاریخ کاملی از نوروز در دورهٔ اسلامی نوشته نشده و گزارش‌های معاصر اغلب روایت‌هایی غیرانتقادی با تفسیرهای خیال‌انگیزند [۹]. برای همین هر جملهٔ «نوروز از فلان قرن در فلان کشور بوده» سند جدا می‌خواهد و در این نوشته نیامده است.

یادت بمونه: نوروز را سیزده کشور در پروندهٔ یونسکو دارند، ولی فقط هشت‌تایشان آن را در قانون یا تقویم رسمی تعطیل کرده‌اند (ترکمنستان با نام «جشن ملی بهار»). ثبت یونسکو یعنی ثبت یک آیین زنده، نه تعیین صاحب آن.

اگر می‌خواهی ببینی همین جشن در خود ایران چه شکل‌هایی دارد، نوشته‌های آداب و رسوم نوروز و نوروز در استان‌های ایران را بخوان؛ برای ریشه‌ها و سندهای تاریخی هم نوروز در ایران باستان را ببین.

منابع

1. UNESCO, Intangible Cultural Heritage, «Nawrouz, Novruz, Nowrouz, Nowrouz, Nawrouz, Nauryz, Nooruz, Nowruz, Navruz, Nevruz, Nowruz, Navruz» (No. 02097). https://ich.unesco.org/en/RL/nawrouz-novruz-nowrouz-nowrouz-nawrouz-nauryz-nooruz-nowruz-navruz-nevruz-nowruz-navruz-02097
2. تقویم جلالی (jdf.scr.ir)، «تعطیلات و مناسبت‌های تقویم»: 1 فروردین آغاز نوروز [تعطیل]، 2 تا 4 فروردین ایّام نوروز [تعطیل]. https://jdf.scr.ir/tarikh/monasebat_ha
3. United Nations, «International Nowruz Day» (21 March). https://www.un.org/en/observances/international-nowruz-day
4. دفتر ریاست جمهوری جمهوری آذربایجان، «Holidays of the Republic of Azerbaijan» (گزیده از قانون کار). https://president.az/en/pages/view/azerbaijan/holidays
5. Pajhwok Afghan News, «No official celebration of Nawroz: Mujahid» (21 March 2022). https://pajhwok.com/2022/03/21/no-official-celebration-of-nawroz-mujahid/
6. Asadullah Ludin and Farangis Najibullah, RFE/RL, «Afghans No Longer Celebrate Nowruz Amid Poverty, Taliban Restrictions» (19 March 2025 / 29 اسفند 1403). https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-nowruz-noruz-kabul-music-ban-women/33353197.html
7. قانون کار جمهوری ازبکستان (28 اکتبر 2022)، مادهٔ 208. https://lex.uz/docs/6257288
8. قانون جمهوری تاجیکستان «دربارهٔ روزهای جشن» شمارهٔ ۷۵۳ (2011)، مادهٔ 3. https://ncz.tj/content/закон-республики-таджикистан-о-праздничных-днях
9. شهبازی، علیرضا شاپور (2000؛ به‌روزرسانی 2016). «Nowruz ii. In the Islamic Period». Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/
10. TDH، خبرگزاری دولتی ترکمنستان، «В Трудовой кодекс внесены изменения…» (10 اکتبر 2017)، نقل مادهٔ 81 قانون کار. https://tdh.gov.tm/index.php/ru/post/9529/v-trudovoi-kodeks-vneseny-izmeneniya-kasayuschiesya-raboty-v-prazdnichnye-i-pamyatnye-dni
11. قانون شمارهٔ ۲۴۲۹ ترکیه (Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun, 17 March 1981)، مادهٔ 1 و 2؛ مجلس ملی ترکیه (TBMM)، پیشنهادهای قانونی 2/3028 (21 March 2025) و 2/3616 (31 March 2026)، هر دو در کمیسیون. https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=1&MevzuatNo=2429&MevzuatTertip=5 ؛ https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/e6d7bb02-5ae8-4a5b-b424-0195c70820cd ؛ https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/9d1141e9-5d78-4575-86bc-019d43c8ceea
12. Government of Pakistan, Cabinet Division, Circular F.No.10-1/2025-Min-II (19 January 2026). https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/Holidays/2026/Public-Holidays-2026.pdf
13. Government of India, Department of Personnel and Training, O.M. F.No.12/2/2023-JCA (3 July 2025), «Holidays … during the year 2026». https://documents.doptcirculars.nic.in/D2/D02est/Holidays%20to%20be%20observed%20in%20Central%20Government%20Offices%20during%20the%20year%2020265vgBs.pdf
14. قانون العطلات الرسمية رقم ۱۲ لسنة ۲۰۲۴، الوقائع العراقية، العدد 4777 (27 مه 2024)، مادهٔ 1 بند «ي». https://farvard.com/fa-IR/laws/details/قانون-رقم-١٢-لسنة-٢٠٢٤-قانون-العطلات-الرسمية
15. Kurdistan Regional Government, «19–29 March Declared Official Holiday in the Kurdistan Region» (18 March 2026). https://gov.krd/dmi-en/activities/news-and-press-releases/2026/march/19-29-march-declared-official-holiday-in-the-kurdistan-region/
16. قانون جمهوری قزاقستان «دربارهٔ جشن‌ها در جمهوری قزاقستان»، شمارهٔ ۲۶۷-II (13 دسامبر 2001، با اصلاحات تا 1 ژوئیهٔ 2026)، مادهٔ 3 و 5؛ نسخهٔ پایگاه حقوقی PRG. https://prg.kz/m/amp/document/1026560/
17. وزارت کار جمهوری قرقیزستان، اعلام دربارهٔ روزهای تعطیل (نقل‌شده در Caravan-Info، 30 April 2025)، از مادهٔ 66 قانون کار 2025. https://caravan-info.kg/ru/obschestvo/005729-mintrud-kr-kak-oplachivaetsya-rabota-prazdnichnye-i-vyhodnye-dni.html
18. UNESCO، Intergovernmental Committee، Decision 4.COM 13.03 (2009). https://ich.unesco.org/en/decisions/4.COM/13.03
19. Law of Mongolia on Labour (2 July 2021; unofficial translation 2022), Article 97.1. https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16532053891911
20. Montsame, «БАЯН-ӨЛГИЙ: "Наурыз-2025" баярын үйл ажиллагаа маргааш шагайн наадгайгаар эхэлнэ» (14 March 2025). https://montsame.mn/mn/read/364133
21. UNESCO، Intergovernmental Committee، Decision 11.COM 10.b.1 (2016). https://ich.unesco.org/en/decisions/11.COM/10.b.1
22. UNESCO, Intergovernmental Committee, Decision 19.COM 7.B.56 (2024). https://ich.unesco.org/en/decisions/19.COM/7.B.56
23. UNESCO, «International Day of Nowruz» (21 March). https://www.unesco.org/en/days/nowruz