ماه شهریور؛ شهریاری برگزیده
شهریور ششمین ماه سال و واپسین ماه تابستان است؛ از اوستایی خشتره ویریه به معنی کشور و شهریاری برگزیده. این‌جا می‌خوانی شهریور نگهبان چه بود، شهریورگان چه جشنی است و این ماه در سال کجا میایستد.
اگر پرسیده‌ای معنی ماه شهریور چیست، جواب کوتاه این است: شهریور یعنی «کشور و شهریاری برگزیده»؛ از اوستایی خشتره ویریه، نام یکی از بزرگ‌ترین ایزدان آیین زرتشتی [۱]. شهریور ششمین ماه سال و واپسین ماه تابستان است؛ ماهی ۳۱ روزه با برج سنبله (خوشه).
شهریور یعنی چه؟
نام ماه از دو پاره ساخته شده: «خشتره» به معنی کشور و شهریاری — همان واژه‌ای که در فارسی «شهر» شد (شهری که می‌شناسی، اول یعنی کشور؛ چنان‌که ایران را ایران‌شهر می‌نامیدند) — و «ویریه» که صفت است به معنی برگزیده و موردپسند [۱]. روی هم: کشور برگزیده یا شهریاری برگزیده. صورت فارسی میانه «شهریور» است؛ فردوسی «شهریر» آورده است: «ز شهریورت باد فتح و ظفر» [۱]. مسعود سعد سلمان هم همین پیوند نام با شهریاری را گفته است: «شهریور است گیتی از عدل شهریار» [۱].
شهریور نگهبان چه بود؟
شهریور در آیین زرتشتی یکی از امشاسپندان است؛ مقدس‌ترین ایزدان این آیین و نزدیک‌ترین‌ها به اهورامزدا. در جهان مینوی نمایندهٔ پادشاهی ایزدی و فر و اقتدار اوست و در جهان مادی، پاسبان فلزات [۱]. اگر اسم ماه برایت سنگین بود، همین را نگه دار: ماهِ شهریاریِ دادگر.
نامش هم روز چهارم هر ماه است و هم ماه ششم هر سال [۱]. در تقویم زرتشتی، روزها و ماهها نام ایزدان را داشتند و هر وقت نام روز با نام ماه یکی می‌شد، آن روز جشن همان ایزد بود [۲]؛ پس چهارم شهریور، یعنی شهریورروز از ماه شهریور، جشن شهریورگان است. دهخدا می‌گوید در چنین روزی جشن می‌گرفتند و عید می‌ساختند [۱]؛ در روایت‌ها آمده که زادروز داراب، پادشاه کیانی، را هم در همین روز می‌دانستند و همین بهانهٔ دیگری برای جشن بود [۱]. جدول کامل نام روزها را در تقویم ایران باستان؛ ماهها، روزها و سال‌شماری پیش از اسلام ببین.
شهریور در سال کجا میایستد؟
شهریور ماه ششم سال است؛ از روز ۱۵۶ تا روز ۱۸۶ سال. واپسین ماه تابستان: گرما هنوز هست، ولی سایهها بلندتر میشوند و سال تحصیلی و کارها به پیشواز پاییز میروند. برج فلکیاش سنبله (خوشه؛ دوشیزه) است؛ در افغانستان هم همین ماه را سنبله مینامند. اینکه چرا شش ماه اول سال ۳۱ روزهاند و سال کبیسه چطور حساب میشود را در تقویم شمسی چیست؟ پیشینه، ماهها و قاعدهٔ سال کبیسه توضیح دادهایم.
| ویژگی | شهریور در یک نگاه |
|---|---|
| ماه چندم سال | ششم |
| روزهای ماه | ۳۱ روز (روزهای ۱۵۶ تا ۱۸۶ سال) |
| فصل | تابستان (واپسین ماه) |
| برج فلکی | سنبله (خوشه) |
| روز همنام | روز چهارم (شهریورروز) |
| جشن ماه | شهریورگان، ۴ شهریور |
شهریورگان، روز پزشک و روز داروساز
مهم‌ترین چیزهای این ماه، سه‌تاست و هر سه را فقط نام می‌بریم: جشن شهریورگان در چهارم شهریور، که جشن هم‌نامی روز و ماه است؛ روز پزشک در یکم شهریور، به یاد ابوعلی سینا؛ و روز داروساز در پنجم شهریور، به یاد زکریای رازی. فهرست کامل مناسبت‌های سال را در تقویم مناسبت‌های سال ببین؛ این پست شناسنامهٔ خودِ ماه است، نه فهرست مناسبت‌ها.
پرسش‌های کوتاه دربارهٔ شهریور
ماه شهریور چند روز است؟ ۳۱ روز؛ هر شش ماه اول سال ۳۱ روزهاند.
شهریور چندمین ماه سال است؟ ششمین و واپسین ماه تابستان.
شهریور چه برجی است؟ برج سنبله (خوشه)، ششمین برج فلکی.
یادت بمونه: شهریور یعنی کشورِ برگزیده؛ «شهر» اولش همان کشور است.
دو ماه اول تابستان را هم ببین: معنی ماه تیر؛ از تیشتر تا تیرگان و معنی ماه مرداد؛ امرداد، ماه بی‌مرگی. از مهر به بعد، پاییز شروع میشود و قصهٔ نام‌ها ادامه دارد.
منابع
- لغت‌نامهٔ دهخدا و فرهنگ معین، سرواژهٔ «شهریور». https://abadis.ir/fatofa/شهریور/
- Panaino, Antonio (1990). CALENDARS i. Pre-Islamic calendars. Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 6-7, pp. 658-677. https://www.iranicaonline.org/articles/calendars/calendars-i-pre-islamic-calendars/
دیدگاه‌ها