ماه مرداد؛ امرداد، ماه بی‌مرگی
مرداد پنجمین ماه سال و دومین ماه تابستان است؛ شکل درست نامش «امرداد» است، از اوستایی امرتات به معنی بی‌مرگی و جاودانگی. این‌جا می‌خوانی الف اولش کجا رفت، امرتات نگهبان چه بود و مردادگان چه جشنی است.
اگر پرسیده‌ای معنی ماه مرداد چیست، جواب کوتاه این است: صورت درست و کهن نامش «امرداد» است و امرداد یعنی بی‌مرگی و جاودانگی [۱]. مرداد پنجمین ماه سال و دومین ماه تابستان است؛ ماهی ۳۱ روزه با برج اسد (شیر).
امرداد یعنی چه؟
نام ماه در اوستا «امرتات» است و از سه پاره ساخته شده: «اَ» که پیشوند نفی است (همان «نا» و «بی» خودمان)، ریشه‌ای به معنی مردن، و پسوند «تات»؛ همان پسوندی که در «خرداد» هم هست [۱]. روی هم یعنی نمردنی و جاودان [۱]. صورت «امرداد» شکل درست نام است.
پس تکلیف آن بحث همیشگی روشن است: دهخدا یادآوری می‌کند که باید «امرداد» باشد با ادات نفی، نه «مرداد» که معنی برخلاف آن را می‌دهد [۱]. با این حال، صورت رسمی تقویم و زبان مردم امروز همان «مرداد» است. این را بدان، ولی وسواسش را نگیر؛ هر دو را همه می‌فهمند.
امرتات که بود و نگهبان چه بود؟
امرداد در آیین زرتشتی یکی از امشاسپندان است؛ امشاسپند یعنی از مقدس‌ترین ایزدان این آیین، نزدیک‌ترین‌ها به اهورامزدا. امرداد نمایندهٔ بی‌مرگی و جاودانگی و ذات زوال‌ناپذیر اوست و در جهان خاکی، نگهبانی گیاهان و رستنی‌ها به او سپرده شده است [۱]. گویی جاودانگی را در چیزی دیده‌اند که هر بهار از نو برمی‌گردد: گیاه. نامش هم روز هفتم هر ماه است و هم ماه پنجم هر سال [۱].
در تقویم زرتشتی، روزها و ماهها نام ایزدان را داشتند و هر وقت نام روز با نام ماه یکی می‌شد، آن روز جشن همان ایزد بود [۲]. روز هفتم هر ماه «امرداد» نام داشت؛ پس هفتم مردادماه، یعنی امردادروز از ماه امرداد، جشن مردادگان است. جدول کامل نام روزها را در تقویم ایران باستان؛ ماهها، روزها و سال‌شماری پیش از اسلام ببین.
مرداد در سال کجا میایستد؟
مرداد ماه پنجم سال است؛ از روز ۱۲۵ تا روز ۱۵۵ سال. دومین ماه تابستان و معمولاً گرمترین بخش سال. برج فلکیاش اسد (شیر) است؛ از همینجاست که شیر را نماد مرداد میدانند. اینکه چرا شش ماه اول سال ۳۱ روزهاند را در تقویم شمسی چیست؟ پیشینه، ماهها و قاعدهٔ سال کبیسه توضیح دادهایم.
| ویژگی | مرداد در یک نگاه |
|---|---|
| ماه چندم سال | پنجم |
| روزهای ماه | ۳۱ روز (روزهای ۱۲۵ تا ۱۵۵ سال) |
| فصل | تابستان (دومین ماه) |
| برج فلکی | اسد (شیر) |
| روز همنام | روز هفتم (امردادروز) |
| جشن ماه | مردادگان، ۷ مرداد |
مردادگان و چلهٔ تابستان
مهم‌ترین چیزی که مرداد با خودش دارد، جشن مردادگان در هفتم مرداد است؛ جشن هم‌نامی روز و ماه، که زرتشتیان آن را گرامی می‌دارند. به میانهٔ تابستان هم در باور عامیانه چلهٔ تابستان می‌گویند، قرینهٔ همان چلهٔ زمستان که بهتر می‌شناسی؛ بلندترین روز سال همان اول تابستان است و چله، میانهٔ همین مسیر گرم است.
مناسبت‌های رسمی مردادماه را در تقویم مناسبت‌های سال ببین؛ این پست شناسنامهٔ خودِ ماه است، نه فهرست مناسبت‌ها.
پرسش‌های کوتاه دربارهٔ مرداد
ماه مرداد چند روز است؟ ۳۱ روز؛ هر شش ماه اول سال ۳۱ روزهاند.
امرداد درست است یا مرداد؟ صورت کهن و درست «امرداد» است (یعنی بی‌مرگی)، ولی صورت رسمی تقویم و زبان مردم امروز «مرداد» است [۱].
مرداد چه برجی است؟ برج اسد (شیر)، پنجمین برج فلکی؛ در افغانستان همین ماه را اسد می‌نامند.
یادت بمونه: مرداد یعنی بی‌مرگی، نه مرگ؛ آن «الف» اول، خودشِ معناست.
ماه قبل، معنی ماه تیر؛ از تیشتر تا تیرگان بود؛ ماه ایزد باران و جشن تیرگان. ماه بعد، معنی ماه شهریور؛ شهریاری برگزیده است؛ واپسین ماه تابستان با نامی به معنی «شهریاری برگزیده».
منابع
- لغت‌نامهٔ دهخدا و فرهنگ معین، سرواژهٔ «امرداد». https://abadis.ir/fatofa/امرداد/
- Panaino, Antonio (1990). CALENDARS i. Pre-Islamic calendars. Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 6-7, pp. 658-677. https://www.iranicaonline.org/articles/calendars/calendars-i-pre-islamic-calendars/
دیدگاه‌ها